مقدمه پیروزی در جهاد اصغر غلبه بر شیطان و هواهای نفسانی است

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛به نقل از  خوبان:شیخ مهدی یعقوبی کارشناس مسائل دینی در یادداشتی نوشت:

یکی از جنگهای مهم پیامبر اکرم (ص) که ابتدا لشگر اسلام پیروز شدند و سپس شکست خوردند غزوه احد در تاریخ پانزده شوال سال سوم هجرت است که قرآن در جزء چهارم در سوره آل عمران به این مطلب اشاره میکند:
وَ إِذْ غَدَوْتَ مِنْ أَهْلِکَ تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِینَ مَقاعِدَ لِلْقِتالِ وَ اللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ‏ سوره آل‏عمران، آیه ۱۲۱
و (بیادآور) هنگامى که بامدادان (براى جنگ احد) از نزد خانواده‏ات بیرون شدى (تا) مؤمنان را در مراکزى براى جنگیدن جاى دهى، و خداوند (به گفتار و کردار شما) شنوا و داناست.
این غزوه در کنار کوه اُحُد به قوع پیوست .قریشیان پس از شکست در جنگ بدر و به خون‌ خواهی کشتگان بدر،آماده نبردی دیگر به فرماندهی ابوسفیان، با پیامبر(ص) و مسلمانان شدند. نقشه پیامبر(ص) و بزرگان مهاجران و انصار برای رویارویی با حمله قریش آن بود که از مدینه خارج نشوند و همانجا دفاع کنند؛ ولی جوانان و حمزه عموی پیامبر،خواهان جنگ در بیرون مدینه بودند.سرانجام پیامبر(ص) تصمیم گرفت برای جنگ از شهر خارج شود.نتیجه اولیه این جنگ، شکست مشرکان بود.
مفسر بزرگ مرحوم طبرسى در ذیل این آیه از ابو القاسم بلخى نقل مى‏کند که:
در روز احد همه مهاجرین و انصار جز ۱۳ نفر (که با پیامبر ۱۴ نفر مى‏شدند) فرار کردند از این ۱۳ نفر ۸ نفر از انصار و ۵ نفر از مهاجرین بودند که در شخص این افراد اختلاف شده به جز على (ع) و طلحه که همه بالاتفاق گفته‏اند آنها فرار نکردند.علی (ع) در روز احد ۶۱ زخم برداشت و پیامبر به ام سلیم و ام عطیه دستور داد که به معالجه جراحات آن حضرت بپردازند.چیزی نگذشت که آنها با نگرانی خدمت پیامبر(ص) عرضه داشتند،وضع بدن علی (ع) طوری است که ما هر زخمی را که می بندیم دیگری گشوده می شود و زخمهای تن او آن چنان زیاد و خطرناک است که ما از حیات او نگرانیم پیامبر و جمعی دیگر به عنوان عیادت بر علی ع وارد شدند در حالی که بدن او یکپارچه زخم بود.پیامبر با دست مبارک خود بدن او را مسح می کرد و می فرمود:کسی که در راه خدا این چنین ببیند آخرین درجه مسئولیت خود را انجام داده است و زخمهایی که پیامبر دست بر آن می کشید به سرعت التیام پیدا می کرد.در جنگ احد نسبت به مسلمانان خسارات مالی و جانی فراوانی وارد شد.که یکی از بزرگترین خسارت ها شهادت عموی پیامبر اکرم (ص)حمزه سید الشهدا (ع) بود.
مسلمانان به دفن شهدا پرداختند و پیامبر(ص) بر یک یک پیکر آنها که شمارشان ۷۰ تن یا بیشتر بود،‌ نماز گزارد و هر بار می‌فرمود تا پیکر حمزه را نیز در کنار شهیدی دیگر می‌نهادند و بدین گونه بر پیکر حمزه هفتاد و چند بار نمازگزارد.از مشرکان نیز بیست و چند تن کشته شدند.(ابن هشام، ج۲، ص۹۷؛ واقدی ج۱ ص۳۱۰؛ ابن سعد، ج۲، ص۴۴)
بعد از شنیدن داستان پر رمز  و راز جنگ احد جا دارد یک سوال اساسی را بی پاسخ نگذاریم و آن سوال این است:چرا مسلمانان با وجود پیروزی اولیه سرانجام شکست خوردند؟
اصلی ترین علت شکست مسلمانان حرص و طمع افرادی بود که از فرمان پیامبر (ص) تخلف کرده و موقعیت خود را رها  و به دنبال جمع آوری غنائم رفتند،در نتیجه دشمن شکست خورده، از همان ناحیه که قبلا برنامه ریزی نموده بود حمله و مسلمانان را شکست داد، ‌آری مسلمانان چون در جهاد اکبر یعنی در مبارزه با نفس شکست خوردند در جهاد اصغر یعنی جنگ با کفار هم شکست خوردند و این مطلب یک قانون الهی و وعده داده شده می باشد،مقدمه پیروزی در جهاد اصغر غلبه بر شیطان و هواهای نفسانی است. یکی از بزرگان علم حدیث یعنی مرحوم شیخ حرّ عاملی کتابی دارد به نام جهاد النفس که حدیثی را در سرآغاز ابواب این کتاب قرار داده؛ یعنی حدیث اول از باب اول  که بسیار دقیق و مرتبط با بحث ما هست که حضرت امام ره هم به این حدیث در کتاب شریف چهل حدیث خود اشاره مینمایند و آن روایت شریف نبوی است که ناقل این حدیث حضرت امیرالمومنین ع میباشد:عن الإمامِ علیٍّ علیه السلام :إنَّ رسولَ اللّه ِ صلى الله علیه و آله بَعثَ سَرِیّهً،فلَمّا رَجَعوا قالَ: مَرْحَبا بقَومٍ قَضَوُا الجِهادَ الأصْغَرَ و بَقِیَ علَیهِمُ الجِهادُ الأکْبَرُ . قیلَ: یا رسولَ اللّه ِ ، و ما الجِهادُ الأکْبَرُ ؟ قالَ: جِهادُ النَّفْس و قالَ علیه السلام : أفْضَلُ الجِهادِ مَن جَاهَدَ نَفْسَهُ الّتی بینَ جَنْبَیهِ ) . معانی الأخبارص ۱۶۰ )
امام على علیه السلام :پیامبر خدا صلى الله علیه و آله سپاهى را به جنگ اعزام کرد. وقتى برگشتند فرمود: خوش آمد مى گویم به مردمانى که جهاد اصغر را گذراندند ولى جهاد اکبر همچنان بر عهده آنان باقى مانده است. عرض شد: اى رسول خدا! جهاد اکبر چیست؟ فرمود:جهاد با نفس. امام علیه السلام فرمود:برترین جهاد آن است که انسان با نفس نهفته در میان دو پهلوى خود بجنگد.

شاید از جهاد اصغر و اکبر زیاد شنیده باشید اما نکته ای که کمتر شنیده اید این است که بین جهاد اصغر و اکبر چه فرقهایی وجود دارد،استاد قرائتی قریب به ۴۰ فرق بین این دو جهاد را در تفسیر نور می آورند که ما فقط به ۵ مورد از آنها اشاره می کنیم:
۱- مخفی بودن دشمن نفس‏
قَالَ الْکَاظِمُ (ع): أَخْفَاهُمْ لَکَ شَخْصاً مَعَ دُنُوِّهِ مِنْکَ‏ (تحف‏العقول، ص ۳۹۹٫)
نفس با این که در انسان است ولی خیلی مخفی است.
۲- همیشگی است‏
قَالَ أَمِیرُ الْمُومِنِینَ (ع): ینبغی للعاقل أن لا یخلو فی کل حاله عن طاعه ربه و مجاهده نفسه‏ (غررالحکم، ص ۱۸۴٫ )
براى عاقل این سزاوار می باشد که در هر حالى از فرمانبردارى پروردگار خود و جهاد کردن با نفس خود خسته نشود.
۳- دشمنان خارجی از شکست واهمه دارند و زود منصرف می شوند، ولی نفس نه واهمه دارد و نه منصرف می شود.
۴-شکست از دشمنان خارجی زود نمودار می شود ولی گاهی انسان هشتاد سال از نفس و هوای خود شکست خورده ولی توجه ندارد.
۵-در درگیری با دشمن یک بار مردن وجود دارد و آن هم احتمالا، ولی در مبارزه با نفس هر روز بارها معنویت میمیرد و سقوط میکند.
با همه این تفاسیر و فرقهایی که گفته شد نتیجه میگیریم با این که خیلی از ما در جهاد اصغر یعنی میدان جنگ حضور پیدا ننموده ایم اما همه ما تا روز  مرگ در جهاد اکبر به سر می بریم آنهم چه بخواهیم و چه نخواهیم.

امروز باید با خود کمی بیندیشیم که در میدان مبارزه جهاد اکبر تا به امروز چند بار پیروز گشته ایم و بر دشمنان درون و برون یعنی شیطان و نفس اماره چیره گشته ایم و چند بار در این مبارزه با شکست مواجه شده ایم.