هندوانولوژی شب یلدا! / تحلیل مردم شناسانه هنرمندی عوام مردم

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از کاشان اول، اینکه «هنر نزد ایرانیان است و بس» را بسیار شنیده ایم. در فضای شبکه های مجازی و اینترنت، این مصرع شعر غالباً در کنار عکسی از کارهای محیرالعقول و شیرین کاری هایی قرار می گیرد که یک ایرانی مبادرت به انجام آن کرده است. اگر می خواهید با مقصود نویسنده دقیق تر آشنا شوید، کافی است همین حالا برای چند لحظه از خواندن این متن دست بکشید و مصراع «هنر نزد ایرانیان است و بس» را در سایت گوگل جستجو کنید تا با دلالت های اجتماعی که «هنر ایرانی» با بروز استعداهای عوام الناس پیدا کرده است، آشنا شوید!

شب یلدا بازار بروز این خلاقیت ها و در واقع «آفرینش های هنری» داغ داغ است. حکاکی روی هندوانه به هزاران شکل خارق العاده، چینش دانه های انار و تصویرسازی با کمک میوه ها، تزئین آجیل شب یلدا و اساساً ترکیب رنگی آجیل ها، آرایش ظروف این خوراکی ها و … به طور ویژه، فرصتی است که استعداد عامه مردم را به فعلیت می رساند.

ایرانی ها از هر فرصتی برای «هنرورزی» استفاده می کنند. آنها در هنگام این «هنرورزی» به هیچ رو آگاهانه اقدام به خلق اثر نمی کنند و ملتفت نیستند که کارشان، کار هنری است و خودشان هنرمند.

شاید اگر در حین همین «شیرین کاری ها» به آن ها بگویی: این کار تو یک حرکت هنری است، شما را به یک قهقهه یا پوزخند خودشان میهمان کرده و حتی ممکن است با مقادیری از فحش های چارواداری رایج، شما را بدرقه کنند، چرا که به جز تحقیر و طعنه، نمی توانند منظور دیگری را از جمله شما برداشت کنند.

هنرمند، اثر هنری و مخاطب اثر هنری، سه ضلع اصلی بحث از هنر در همه حوزه های مضاف مطالعاتی آن در علوم انسانی است. فلسفه هنر، جامعه شناسی هنر، روانشناسی هنر، تاریخ هنر، اقتصاد هنر، باستان شناسی هنر و … بحث از هنر را عمدتاً با همین سه محور «هنرمند، اثر هنری و مخاطب اثر هنری» در چهارچوب های جاافتاده آکادمیک خود تحلیل می کنند.

این چهارچوب های جا افتاده تحلیلی، به سبب تصلب های طبیعی در یک سازمان علمی، عرصه را برای بسیاری از قالب ها و تعریف های هنر مردمی، تنگ می کنند.

هووارد مورفی (Morphy, Howard) که آثار مهمی در حوزه مردم شناسی هنر تألیف کرده است، بر این باور است که «اکنون تعریف نهادی از هنر توسط هنرمندانی از اروپا و جاهای دیگر و توسط آثار هنری ای که مشمول آن نشده اند به چالش کشده شده است، با این وجود همزمان توسط فریب هایی که آن را با جوایزی که از مشمولان آن پیروی می کند به چالش کشیده می شود.»

چه اتفاقی افتاده است که اثر هنری، تنها و تنها آنگاه که در مسیرهای کانالیزه شده طبقاتی تولید شود، به عنوان «هنر» به رسمیت شناخته می شود؟ سلطه ساختارهایی موروثی در لایه های جامعه هنری، به بازتولید نسلی از هنرمندان منتهی می شود که «آن» هنری یا همان «ژن» هنری را به عنوان سرمایه هنری اختصاصی که اجداد زیستی و اجتماعی خود به ارث برده اند، در انحصار خود می بینند.

اولین موضع منفی را در قبال این یادداشت تا اینجای کار، هنرمندان مسلط عرصه های هفت گانه یا هشت گانه (یا هرچندگانه!) هنر خواهند گرفت که: مگر می شود هر کس از راه می رسد، بدون طی مراتب و آموزش ها و شاگردی ها و خرج کردن ها و آمد و شدها، مدال هنرمند را به گردن بیاویزد؟ حاشا و کلا! و در ادامه از افتادن به ورطه پست مدرنیسم و رسمیت هرج و مرج و ضدیت با ساختار تا نق هایی عوامانه تر که از نهاد روشنفکران نقاد هنر برمی خیزد، روانه این رویکرد می شود. اما هیچ کدام نمی تواند این دست تولیدات مردمی را از دایره اثر خلاقه ای که بازدهی زیبایی شناختی دارد، خارج کند که همانا هنر است.

بله! همین مردمی که روزانه هزاران جک و لطیفه جدید تولید می کنند و بی تکرار و بی وقفه، شبکه های مجازی را پر می کنند از انبوه ادبیات طنز و غیره، در حال تولید هنرهای زبانی و ادبیات هستند.

تولیدات مردمی هنر، در حوزه های هنرهای تجسمی، هنرهایترسیمی، هنرهای نمایشی،  هنرهای آوایی و … نیز شامل همین عنوان می شود.

فولک آرت، پاپ آرت، هنر مردمی، هنر عوام ، هنر عامه یا هر اسم دیگری بر این دست تولیدات هنری بگذاریم، فرع بر پذیرفتن این اصل است که این ها هم بخشی یا لایه ای از هنرها هستند و باید در کنار هنرهای به اصلاح زیبا که با سازوکار و آموزش و بازار هنر سروکار دارند، به رسمیت شناخته شوند؛ به عنوان هنر، به عنوان اثر هنری.

بله! الان می توانید جلوی همه عکس هایی که با جستجوی اولیه خود در اینترنت دیده اید، با قطعیت بنویسید: هنر نزد ایرانیان است.
___________________
محمدمهدی نعیمی برزکی

انتهای پیام/