شبیه خوانی (تعزیه خوانی ) از آئینهای عاشورایی در سیستان

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛به نقل از ندای هیرمند،مردم سیستان به جهت حب به اهل بیت (ع) واعتقادات مذهبی خاصشان استقبال چشم گیری از این مراسم مذهبی می کنند، هر چند پیر غلامانی که با سبک وشیوه خاص وتاثیر گذار به اجراء نقشهای تاثیر گذار می پرداختند اکنون در بین ما نیستند  اما به جهت اهمیت این موضوع نسل به نسل نوشتارها منتقل وافراد جدید با بهره گیری از تجربیات گذشته گان جایگزین گردیده اند.

مراسم  شبیه  خوانی هر روز به یاد  یکی از شهیدان کربلا اختصاص دارد که از تعزیه خوانی طفلان مسلم آغاز و حضرت قاسم ،‌علی اکبر ،‌علی اصغر ،‌ابوالفضل ودر نهایت روز عاشورا امام  حسین (ع) وشهادت  این  بزرگوار خاتمه  می یابد.

نقش بزرگان خاندان

در گذشته کدخدا، خان و سردار و بزرگان ده باید لوازم تعزیه مانند شمشیر و سپر، لباس و بیاض (نسخه های تعزیه) را آماده و بانی تجمع جمعی از مردم تعزیه خوانان می‌شدند.
در مدت ۱۰ روز یعنی از اول تا دهم محرم تغذیه و خورد و خوراک شبیه خوان ها بر عهده (کدخدا) بزرگ همان ده بود و در منزل آنها صورت می گرفت و همین که صبحانه می خوردند تمرین و مقابله آنها آغاز می‌شد و تا ناهار ظهر تمرینات  ادامه می‌یافت.

کسانیکه تجربه بیشتری داشتند به تازه کارها کمک می‌کردند و بعد از نماز و صرف نهار ظهر و اندکی استراحت دوباره لباس می‌پوشیدند و به کار تعزیه خوانی می‌پرداختند. جماعتی از بزرگان و دست اندرکاران میدان شبیه خوانی را آماده می‌کردند به طوریکه زنان در گوشه‌ای و مردان در قسمت‌های  دیگر قرار می‌گرفتند و شبیه قلعه به‌وجود می‌آوردند .حدود ساعت های ۳ یا ۴بعدازظهر ابتدا موافق خوانان یا کاروان امام در حالی‌که علم سبز در دستان علمدار و امام و سایر همراهان بر اسب و شتر سوار و یکی از آنها “چاوشی ” می‌خواند از دروازه میدان وارد می شدند: ” هر که دارد هوس کرب و بلا بسم الله هر که دارد سرسودایی ما بسم الله و تا آخر خوانده و هر کس در محل یا خیمه خود استقرار می‌یافت .

لحظاتی بعد گروه مخالف یعنی شمر و ابن سعد و این زیاد در حالی‌که لباس های قرمز و پرزرق و برقی را پوشیده‌اند با خشونت و تندی و تاخت وارد میدان می‌شدند. برای اینکه غرور و قدرت خود را به رخ دیگران بکشند چند دور در میدان می‌تاختند و سپس پیاده شده و در محلی که برایشان تعبیه شده است استقرار می‌یافتند. طبال‌ها هنگام تاخت و تاز مخالفان برای اینکه سکوت مجلس را بشکنند مرتباً به طبل‌های خود می‌کوبیدند و بعضاً با نی نیز همراه می‌شدند.

شبیه خوانی در حقیقت  فرصتی مغتنم  است  تا افراد روستا در روزهای خاص  گرد هم  آیند.  در گذشته  افراد از روستاهای دور دست  نیز به  محل اجرای شبیه  می رفتند که  در این  بین  ادیمی ، بنجار، چلنگ ، ولطف الله  از جمله  روستاهای بود که  این  مراسم  به  شیوه ای خاص اجرا می شد و پیرمردانی از گذشته  با سبکی خاص به  نقش آفرینی می پرداختند به  طوریکه  یک  فرد سالها نقش ابولفضل، امام  حسین  (ع) وی یا گروه  مقابل شمرو … بر عهده  داشتند .

امروزه نیز شبیه خوانی در روستاهای اجراء می گردد اما نکته قابل توجه وحائز اهمیت اینکه بسیاری از بزرگان گذشته اکنون وجود ندارند .

بزرگان شبیه خوانی

سید اقبال شاه تعزیه خوان برجسته ای در تمام سیستان وبنجار بود  که با پراکندگی جمعیت مرکز مهم و متنوع شبیه و تعزیه بود تعزیه خوانی و به ویژه ” مخالف خوانی ” سید اقبال شاه ، ورد زبان ها بود ؛ صلابت جسم و ابهت روح و درشتی صدا و قدرت بازی گری -که این آخری را بیشتر از پدر به ارث برده بود در او به کمال جمع بود. ، مرحوم فقیر اربابی در ادیمی در نقش شمر ، مزار عطا در نقش حضرت  ابولفضل ، امام  حسین  وقاسم  (ع) ویا حسین  درویش علی در لطف الله   در نقش شمر وشیخ  اشرف  در چلنگ  (شووی گران )  از جمله افرادی بودند که  به  خوبی نقش خود را ایفاء میکردند و تاثیر زیادی در عزاداران  حسینی وارادتمندان ائمه  بوجود می آوردند .

شبیه خوانی وعزاد داری به این شیوه از جمله فرهنگهای عامه مردم  سیستان است که از این طریق ارادت خود به ائمه اطهار (ع) را بروز می دادند.