هنوز نتوانسته‌ایم تعزیه را جهانی کنیم/ شاید ضعف در شیوه اجرایی باشد

برخی از محققان پیشینه تعزیه را به آئین‌های کهن ایرانی مانند مصائب میترا، سوگ سیاووش و یادگار زریران منتسب می‌دانند و برخی هم به مصائب مسیح و دیگر افسانه‌های تاریخی دانسته‌اند اما شیوه امروزی تعزیه را باید از اواخر دوره صفوی و حمله اعراب به ایران و پذیرش مذهب شیعه جستجو کرد که در دوره قاجار و ناصرالدین شاه تکامل یافت.

تعریفی که از تعزیه شده در واقع یک نوع درام تراژیک است که بر پایه واقعه کربلا و نبردهای اولیاء و اشقیاء و شهادت مظلومانه امام حسین (ع) و یارانش است .

روایت‌های این وقایع جانگداز بر اساس نسخه‌هایی در مقتل نامه‌ها و سوگجامه‌ها است که به مرور زمان دستخوش تغییراتی شده که امروزه به شیوه‌های میدانی، خیابانی، پرده خوانی و حتی صحنه‌ای شاهد این نوع نمایش سنتی و آئینی هستیم .

بعضی‌ها این نوع نمایش مذهبی را جدا از تئاتر می‌دانند اما وقتی فلسفه وجودی تعزیه را مورد بررسی قرار می‌دهیم در خانواده تئاتر قرار می‌گیرد که همواره مورد تقدس هنرمندان ایرانی واقع شده و با شیوه‌های رایج که معمولا در ماه‌های محرم و صفر اجرا می‌شود  و مخاطبانی که به‌واسطه این قداست مردمی و تعصبات مذهبی و حماسی هیچ وقت دلزده نمی‌شوند و باز تماشاگر هر ساله تعزیه شهر خود هستند.

اگر بخواهیم به شیوه ارسطویی هم به این نوع نمایش نگاه کنیم آنچه مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته ، که تعزیه از عناصر دراماتیک ارسطویی برخوردار است و شاهد مجموعه ارگانیک به هم پیوسته که رابطه‌ای متقابل برای رسیدن به هدف دارند.

شیوه برشتی و نقطه‌گذاری هم دیده می‌شود اما با تفاوت در هدف و معانی فرم که برشت بیگانگی را برای دورکردن احساسات و بیداری عقل و قضاوت مخاطب انتخاب می‌کند در مقابل در تعزیه عقلانیت کم رنگ می‌شود و بیشتر به احساسات مخاطب نظر دارد ، مخاطبی که بارها این رویداد را تجربه کرده و می‌داند در آخر چه خواهد شد زیرا بیش از آنچه که می‌بیند خیال می‌کند.

استفاده از نماد در تعزیت و اثر بخشی احساسات جانگداز مخاطب را متاثر می‌سازد نشانه‌های نمادین قراردادی از شبیه خوانان تا ابزار ، موسیقی و صداها که مخاطب با آشنایی با این نشانه‌های نمادین به راحتی آنها را رمزگشایی می‌کند.

خیلی‌ها درک سکوت و توقف را یکی از اتفاق‌های تئاتر مدرن می‌دانند که در تعزیه هم شاهد این رویداد هستیم اما با این تفاوت که آنچه در تعزیه توقف می‌شود به‌راحتی قابل پیش‌بینی است و سکوت هم با نواختن طبل ریز و یا گاه با صدای موسیقی پر می‌شود اما در تئاتر مدرن سکوت خود به سان موسیقی به گوش می‌رسد و توقف برای گسستن ذهن مخاطب حضوری ملموس دارد.

پس با این اوصاف ارتباط تعزیه با تئاتر یک رابطه ناگسستنی است اما در به روز کردن این نوع نمایش تلاش زیادی نشده شاید بیش از حد پرداختن به شیوه‌های سنتی این شبهه را به‌وجود آورده که فاصله آن را در نظر بعضی جدا از تئاتر کرده ولی به حتم ضمن حفظ شیوه سنتی پرداختن به شیوه‌های جدید حتی در قالب تئاتر مدرن می‌تواند جذابیت این نوع نمایش مذهبی را بیشتر کند و مخاطبان بیشتری در سرتاسر دنیا طلب کند از اینکه تا هنوز نتوانسته ایم تعزیه را جهانی کنیم شاید ضعف در شیوه اجرایی باشد که با استفاده از بکارگیری تکنولوژی جدید و یاری امکانات صحنه و همچنین شیوه‌های جدید این هنر مردمی را احیاء و جهانی کرد.

انتهای خبر/