به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ در آیات قرآن آمده است که خداوند روزی را برای هرکس بخواهد گسترده و برای هرکس بخواهد تنگ می کند. این تعبیر که در آیات فراوانی تکرار شده ممکن است این توهّم را ایجاد کند که روزی به کلّی از دست انسان خارج است؛ بنابراین اگر گروهی متنعّم و گروه دیگر محروم اند همه آنها خواست خدا است و کاری از ما ساخته نیست! و این می تواند دستآویز مناسبی برای کسانی که اصل مذهب را زیر سؤال می برند و آن را مولود حرکت ها و طرح های استعماری می پندارند! باشد.
ولی اگر در همان آیات و روایات دقت کنیم و در عوامل تنگی و گستردگی روزی بیندیشیم، تفسیر آن آیات و اسرار این روایات کاملا روشن و سمپاشی ها برچیده می شود و نکات مهمّی از آنها به دست می آید که بسیار ارزنده است. کرارآ گفته ایم تعبیر به «مشیّت الهی» مفهوم اش اراده بی حساب و کتاب نیست؛ بلکه اراده ای است آمیخته با حکمت، و حکمت خدا ایجاب می کند که هرکس تلاش و کوشش و اخلاص و فداکاری بیشتری داشته باشد روزی اش را گسترده تر گرداند: «وَ أَنْ لَیْسَ للاِنْسانِ اِلّا ما سَعی» (۱)؛ (و این که برای انسان چیزی جز [حاصل] سعی و کوشش او نیست)، و «وَ کُلُّ نَفْسٍ بِما کَسَبَتْ رَهِیْنَةٌ» (۲)؛
([آری] هرکس در گرو اعمال خویش است). سپس می فرماید: (و هر کس تقوای الهی پیشه کند، خداوند راه نجاتی برای او فراهم می کند)؛ «وَ مَنْ یَتّقِ الله یَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجآ وَ یَرزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لا یَحْتَسِبُ».(۳)
تقوا موجب حاکمیت عدالت اجتماعی و عدالت اجتماعی سبب گسترش روزی ها است؛ همچنین سعی و کوشش، زمینه ساز شکوفایی اقتصادی و عامل وسعت روزی است. بنابراین تعلیمات فوق با توجّه به ریشه های آنها نه تنها عامل سکون و ترک تلاش نیست؛ بلکه از عوامل مؤثر آن محسوب می شود.
شاهد این سخن حدیث لطیفی است که از علی(علیه السلام) نقل شده؛ آنجا که فرمود: «إنَّ اْلأَشْیاءَ لَمّا ازْدَوَجَتْ اِزْدَوَجَ الْکَسَلُ وَ الْعَجْزُ فَنَتَجا بِیْنَهُما اَلْفَقْرَ» (۴)؛ (هنگامی که [در آغاز کار] موجودات جهان با هم ازدواج کردند تنبلی و ناتوانی با هم عقد زوجیت بستند؛ فرزندی از آنها متولّد شد به نام فقر!). آری فقر و تنگدستی یک ملّت نتیجه مستقیم ضعف ها و تنبلی های آنها است؛ و حکمت خداوند ایجاب می کند که روزی را بر چنین کسانی تنگ کند. دقت در عوامل تنگی و وسعت روزی در روایات اسلامی شاهد گویای دیگری برای گفتار بالا است. از جمله اموری که در روایات اسلامی موجب وسعت و فزونی روزی شمرده شده امور زیر است:
صله رحم، نظافت خانه و ظروف و بدن، مواسات با برادران مسلمان، صبح زود به دنبال کسب و کار رفتن، شکر نعمت، ترک حرص، پرهیز از قسم دروغ، استغفار و توبه از گناهان، حسن نیّت در کارها، نیکی نسبت به همسایگان و سرانجام توجّه به خدا. (۵) تأثیر هریک از این امور در سالم سازی جامعه و پیشبرد اهداف اقتصادی و فزونی ارزاق روشن است.
در حدیثی از پیغمبر اکرم(صلوات الله علیه) می خوانیم: «طِیْبُ الْکَلامِ یَزِیْدُ فی اَلارْزاقِ» (۶)؛ (خوش زبانی روزی را زیاد می کند). در حدیث دیگری از امیرمؤمنان علی(علیه السلام) آمده است: «فِی سَعَةِ الاَخْلاقِ کُنُوزُ الارزاقِ» (۷)؛ (گنج های روزی در اخلاق خوب و گسترده نهفته شده). در حدیث دیگری از امام صادق(علیه السلام) آمده: «کَثَرْةُ السُحْتِ یَمْحَقُ الرِّزْقَ» (۸)؛ (کثرت حرام روزی را نابود می کند!).(۹)
پی نوشت:
(۱). قرآن کریم، سوره نجم، آیه ۳۹.
(۲). همان، سوره مدثّر، آیه ۳۸.
(۳). همان، سوره طلاق، آیه ۲.
(۴). الکافی(ط- الإسلامیة)، کلینی، محمد بن یعقوب، محقق / مصحح: غفاری علی اکبر و آخوندی، محمد، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ۱۴۰۷ ق، ج ۵، ۸۶.
(۵). بحار الانوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، مجلسی محمد باقر بن محمد تقی، انتشارات دارالکتب الاسلامیه، تهران، ۱۳۶۲ هـ ش، ج ۷۳، ص ۳۱۴، باب ۶۰ «مایورث الفقر و الغنی»؛ سفینة البحار، ج ۱، ص ۵۱۹ و ۵۲۰.
(۶). بحار النوار، ج ۷۳، ص ۳۱۸.
(۷). بحار النوار، همان، ج ۷۴، ص ۲۸۷، باب ۱۴ «خطب امیرالمومنین صلوات الله علیه المعروفة».
(۸). بحارالانوار، ج ۷۵، ص ۲۵۶، باب ۲۳ «مواعظ الصادق جعفر بن محمد ع و وصایاه و حکمه».
(۹). پیام قرآن، مکارم شیرازی، ناصر، انتشارات دارالکتب الاسلامیه، تهران، چاپ نهم، ۱۳۸۶ هـ ش، ج ۲، ص ۳۵۸.
ارسال دیدگاه