به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ از لحاظ نظری، قرآن خانواده جهانی را بر سه بخش تقسیم می کند: مسلمان، موحّدان غیرمسلمان و ملحدان. قرآن برای همه آن ها پیامی ویژه دارد و حقوقی خاص برایشان قائل است. در همان عصر بعثت، خداوند دو اصل را در اختیار پیامبر خود قرار داد تا بتواند با آن ها امور این سه دسته را تدبیر سازد. آن دو اصل در آیه کریمه این چنین آمده است: «قُلْ یَا أَهْلَ الْکِتَابِ تَعَالَوْا إِلَیٰ کَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَیْنَنَا وَبَیْنَکُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِکَ بِهِ شَیْئًا وَلَا یَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِّن دُونِ اللَّهِ» (۱)؛ (بگو ای اهل کتاب! بیایید به سوی سخنی که میان ما و شما یکسان است؛ که جز خداوند یگانه را نپرستیم و چیزی را همتای او قرار ندهیم؛ و بعضی از ما، بعض دیگر را ـغیر از خدای یگانه ـ به ربوبیت نپذیرد).
یک بخش از این آیه اصل مشترک میان همه موحّدان را بیان می کند و بخش دیگر اصل مشترک بین همه انسان ها را بازگو می نماید. گرچه در ظاهر همه آیه مزبور مربوط به اهل کتاب می باشد و به آنان پیام می دهد که جز خدا را نپرستند و به او شرک نورزند، ولی همه انسان ها و از آن جمله ملحدان را دعوت می کند که از میان خود یک یا چند تن را به پروردگاری برنگزینند.
قرآن، همان گونه که برای این سه عضو پیام ویژه دارد، به مسلمانان نیز دستور می دهد که حقوق خاص آن دو عضو دیگر را محترم بشمارند و حتی دادورزی نسبت به ملحدان را تشویق می کند، آنجا که می فرماید: «لَّا یَنْهَاکُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِینَ لَمْ یُقَاتِلُوکُمْ فِی الدِّینِ وَلَمْ یُخْرِجُوکُم مِّن دِیَارِکُمْ أَن تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَیْهِمْ إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُقْسِطِینَ» (۲)؛ (خدا شما را از نیکی کردن و رعایت عدالت نسبت به کسانی که در امر دین با شما پیکار نکردند و از خانه و دیارتان بیرون نراندند نهی نمی کند؛ چرا که خداوند عدالت پیشگان را دوست دارد).
به همین دلیل، در زمینه رفتار سیاسی نیز مسلمانان تعلیم یافته اند که هرگز پیمان شکنی نکنند و تا زمانی که طرف دیگر بر عهد خود پایدار است، آن ها نیز عهد خویش را محترم بشمارند. قرآن کریم در این باره می فرماید: «فَمَا اسْتَقَامُوا لَکُمْ فَاسْتَقِیمُوا لَهُمْ» (۳)؛ (تا زمانی که به پیمان شما پایبند باشند، شما نیز به پیمان آنها پایبند باشید). و نیز قرآن به ما دستور داده که نسبت به همه انسان ها رفتار نیکو داشته باشیم آنجا که می فرماید: «قُولُوا لِلنّاسِ حُسْناً» (۴)؛ (و به مردم نیک بگویید).
بدیهی است که این رفتار، ویژه رفتار با مسلمانان نیست، بلکه هر سه عضو خانواده جهانی را در بر می گیرد. آیاتی که متوجه «ناس» یعنی مردم است و در حق آن ها سفارش شده، نشانگر این حقیقت است که عموم مردم از هر دین و آیین و ملّیتی که باشند، حقوق خاصی دارند. قرآن می فرماید: «وَلا تَبْخَسُوا النّاسَ أَشْیاءَهُمْ» (۵)، (۶)؛ (و از اموال مردم چیزی نکاهید). و نیز در مورد عدالت می فرماید: «وَإِذا حَکَمْتُمْ بَینَ النّاسِ أَنْ تَحْکُمُوا بِالْعَدْلِ» (۷)؛ (و هنگامی که میان مردم داوری می کنید، به عدالت داوری کنید).
هر سه عضو خانواده جهانی در گستره پیام اسلامی قرار دارند و اسلام دعوت خود را شامل همه آن ها ساخته است، و این اختصاص به دوران حکومت جهانی حضرت ولی عصر(علیه السلام) نیست بلکه به اعتقاد ما، اسلام تا پیش از فرا رسیدن روزگار روشن ظهور، برای دیگر اعضای خانواده جهانی نیز پیام و برنامه دارد، خواه موحّد غیرمسلمان باشند یا ملحد.
قرآن کریم می فرماید: «لِیهْلِکَ مَنْ هَلَکَ عَنْ بَینَهٍ وَیحْیی مَنْ حَی عَنْ بَینَهٍ» (۸)؛ (تا آنها که گمراه می شوند، از روی اتمام حجّت باشد؛ و آنها که هدایت می یابند، از روی دلیل روشن باشد).
اگر راه تشخیص حق از باطل در همه روزگاران باز نبود هرگز قرآن نمی فرمود که هلاکت و زندگی انسان ها از روی وضوح و روشنی است و افراد با دیدگانی باز به حق یا باطل گرویده اند و هر کس بخواهد می تواند آن ها را از یکدیگر باز شناسد. (۹)
پی نوشت:
(۱). قرآن کریم، سوره آل عمران، آیه ۶۴.
(۲). همان، سوره ممتحنه، آیه ۸.
(۳). همان، سوره توبه، آیه ۷.
(۴). همان، سوره بقره، آیه ۸۳.
(۵). همان، سوره اعراف، آیه ۸۵.
(۶). همان، سوره شعراء، آیه ۱۸۳.
(۷). همان، سوره نساء، آیه ۵۸.
(۸). همان، سوره انفال، آیه ۴۲.
(۹). اسلام شناسی و پاسخ به شبهات، رضوانی، علی اصغر، مسجد مقدس جمکران، قم، ۱۳۸۶ شمسی، چاپ سوم، ص ۵۴۵.
ارسال دیدگاه