به گزارش خبرنگار شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ شعارها بلند است، اما کارنامه خالی! در شرایطی که سینمای ایران پس از انقلاب همواره مدعیِ ترویج ارزش‌های دینی بوده است، سهم واقعه عاشورا در سبد تولیدات سینمایی به قدری ناچیز است که می‌توان شمارِ فیلم‌های جدیِ آن را روی انگشتان یک دست گرفت. این پرسش همچنان باقی است که چرا با وجود زیرساخت‌ها و ادعاهای مدیریتی، کربلا هنوز گمشده‌ی بزرگ پرده نقره‌ای است و چرا این تلویزیون است که در روایتگری مذهبی، گوی سبقت را از سینما ربوده است؟
با وجود اهمیت حیاتی واقعه عاشورا برای شیعیان و پتانسیل بالای دراماتیک این رویداد برای روایت سینمایی، سهم سینمای ایران در بیش از چهار دهه پس از انقلاب، به لحاظ کمّی بسیار اندک بوده است. در حالی که مدیران فرهنگی همواره بر تولید آثار اسلامی تأکید داشته‌اند، تعداد فیلم‌هایی که به طور مشخص به قیام عاشورا پرداخته‌اند، از انگشتان یک دست فراتر نمی‌رود. در این میان، رسانه ملی (تلویزیون) تا حدودی در روایت این مضامین پیشروتر از سینما عمل کرده است.
سینمای ایران و چهارگانه عاشورایی
از میان انبوه آثار تولید شده، تنها چهار فیلم به شکلی جدی به این واقعه پرداخته‌اند: «رستاخیز»، «سفیر»، «روز واقعه» و «عصر روز دهم».
روز واقعه (شهرام اسدی)
این فیلم که بر اساس فیلمنامه‌ای از بهرام بیضایی ساخته شده، مهم‌ترین و ماندگارترین اثر سینمای ایران در این حوزه است. روایت «عبدالله»، جوان نصرانی که در جستجوی حقیقت، خود را به کربلا می‌رساند، به‌گونه‌ای است که هنوز هم پس از سال‌ها، نمادی از این واقعه در حافظه جمعی ایرانیان باقی مانده است. با این حال، بهرام بیضایی همواره از تفاوت میان فیلم نهایی و نگاه شخصی خود به این فیلمنامه سخن گفته است.
رستاخیز (احمدرضا درویش)
پروژه‌ای عظیم که با هدف روایتی دقیق از قیام امام حسین (ع) ساخته شد. درویش با بهره‌گیری از تولیدات سنگین و بازیگران بین‌المللی، سعی کرد اثری در شأن حضرت اباعبدالله(ع) خلق کند. فیلمی که اگرچه در جشنواره فجر مورد تحسین واقع شد، اما در مسیر اکران با چالش‌های فراوانی روبه‌رو گردید. این فیلم حاصل سال‌ها تحقیق و تولید در شهرهای مختلف ایران و سوریه است.
سفیر (فریبرز صالح)
«سفیر» به عنوان یکی از نخستین فیلم‌های سینمایی پس از انقلاب، رویکردی متفاوت داشت. این فیلم با محوریت قیس ابن مسهر، نماینده امام حسین (ع)، داستانی از فداکاری و بصیرت را روایت می‌کند. به دلیل کمبود آثار مشابه، این فیلم در سال‌های گذشته بارها از تلویزیون پخش شده است.
عصر روز دهم (مجتبی راعی)
این اثر با رویکردی متفاوت، نیم‌نگاهی به حادثه کربلا در بستری مدرن دارد. فیلم در لوکیشن‌های عراق تولید شده و ماجرای یک پزشک ایرانی را در سفری به کربلا روایت می‌کند. «عصر روز دهم» به نوعی ترکیبی از فضای مستندگونه و ملودرام است که پیوند میان جنگ و مفهوم ایثار را جستجو می‌کند.
فیلم‌هایی با درون‌مایه عاشورایی
علاوه بر آثار مستقیم، فرهنگ عاشورا در برخی فیلم‌ها به شکلی غیرمستقیم و در قالب مفاهیمی چون تعزیه، نذر و عزاداری نمود پیدا کرده است.
به خاطر هانیه (کیومرث پوراحمد): روایتی از ایمان و نذر در ایام محرم.
سلطان (مسعود کیمیایی): که سکانس زنجیرزنی قهرمانش به یکی از قاب‌های ماندگار سینما بدل شد.
تعزیه (ناصر تقوایی): مستندی که هنر آیینی تعزیه را به تصویر می‌کشد.
شب دهم (جمال شورجه): نگاهی به حواشی و فضای عزاداری ماه محرم.
تلویزیون؛ موفق‌تر در روایت‌های مذهبی
تلویزیون در سال‌های اخیر تلاش کرده با ساخت سریال‌های متنوع، جای خالی این مضامین را پر کند. آثار شاخص این حوزه عبارتند از:
شب دهم (حسن فتحی): درامی تاریخی که تحول حیدر خوشمرام از عشق زمینی به عشق آسمانی را در بستر تعزیه در دوران رضاخان به زیبایی روایت کرد.
معصومیت از دست رفته (داوود میرباقری): اثری تاریخی که کشمکش میان عقل و عشق را در عاشورای سال ۶۱ هجری به تصویر کشید و توانایی میرباقری را در ژانر تاریخی اثبات کرد.
آخرین دعوت (حسین سهیلی‌زاده) سریالی که با رویکردی ساختارشکنانه، زمان حال را به کوفه سال ۶۱ هجری گره زد.
سریال‌هایی نظیر «پریدخت»، «بانو»، «یلدا»، «سفر سبز»، «روزهای اعتراض»، «فرات» و «زمانی برای عاشقی» نیز هر یک به سهم خود، تلاش کرده‌اند گوشه‌ای از آیین‌ها، مفاهیم اخلاقی یا تاریخ مرتبط با محرم و عاشورا را برای مخاطبان تلویزیونی بازخوانی کنند.
با وجود تمام تلاش‌ها، هنوز ظرفیت‌های بسیار زیادی در تاریخ و مفاهیم متعالی قیام عاشورا برای روایت در سینما و تلویزیون ایران نهفته است. اگرچه آثار ساخته شده، هرکدام نقاط قوت خود را داشته‌اند، اما به نظر می‌رسد این حوزه همچنان نیازمند سرمایه‌گذاری بیشتر و رویکردهای نوین در روایتگری است تا بتواند حق مطلب را در برابر عظمت این واقعه بزرگ تاریخی ادا کند.
ارسال دیدگاه