آداب معاشرت زن مسلمان در محل کار؛ آنچه باید بدانیم

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ با افزایش حضور زنان در عرصه‌های مختلف اجتماعی و حرفه‌ای، پرسش درباره چارچوب‌های شرعی و اخلاقی فعالیت در محیط‌های کاری بیش از گذشته مطرح می‌شود. آموزه‌های اسلامی ضمن تأیید نقش‌آفرینی اجتماعی زنان، بر اصولی همچون رعایت حجاب و پوشش مناسب، متانت در گفتار، پرهیز از خلوت با نامحرم و حفظ حدود در همکاری‌های کاری تأکید دارند؛ اصولی که هدف آن‌ها صیانت از کرامت فردی و سلامت فضای اجتماعی عنوان شده است.

پرسش:

بفرمایید زن مسلمان از لحاظ پوشش کفش و لباس، نحوه صحبت کردن، نشستن در اتاق با نامحرم، همکاری با نامحرم و هر آنچه یک زن مسلمان باید در اجتماع رعایت کند راهنمایی بفرمایید.

پاسخ:

حضور گسترده و روزافزون زنان در جوامع امروز و ایفای نقش های گوناگون، زنان را به یکی از عوامل کلیدی در تحولات اجتماعی تبدیل کرده است و اگر این حضور و تأثیرگذاری، براساس اصول و مبانی صحیح، سامان نیابد، ظرفیت های اجتماعی و بسترهای رشد و کمال جامعه شکوفا نشده و زنان و مردان نقش های بایسته خویش را نخواهند یافت. تبیین و طراحی نقش های اجتماعی زنان براساس آموزه های اسلامی نیاز امروز و آینده بشر و به ویژه جوامع اسلامی است.

- ضوابط و شرایط حضور زن در جامعه از دیدگاه اسلام:

1- عفت در حجاب و پوشش:

لزوم حضور یا عدم لزوم حضور زن در جامعه و فعالیت های گوناگون او در اجتماع از جمله مسایلی است که ارتباط نزدیک با مسأله حجاب دارد. لزوم و وجوب حجاب، بهترین و محکم ترین دلیل حضور زن در اجتماع می باشد؛ زیرا حجاب و لزوم پوشش زن، در مقابل نامحرم و در ارتباط با اجنبی است.

بنابراین پوشش دینی نه تنها بند و حصار و مایه محدودیت نیست، بلکه نشانه حرمت و حیثیت زن و موجب مصونیت اوست.

خداوند در قرآن خطاب به زنان پیامبر فرموده است:

«یا أَیهَا النَّبِی قُل لِّأَزْوَاجِکَ وَبَنَاتِکَ وَنِسَاء الْمُؤْمِنِینَ یدْنِینَ عَلَیهِنَّ مِن جَلَابِیبِهِنَّ ذَلِکَ أَدْنَی أَن یعْرَفْنَ فَلَا یؤْذَینَ وَکَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِیمًا»(1) ای پیامبر به زنان و دخترانت و به زنان مؤمنان بگو: پوشش های خود را بر خود فروتر گیرند. این برای آنکه شناخته نشوند و مورد آزار قرار نگیرند [به احتیاط] نزدیک تر است و خدا آمرزنده مهربان است.

2- وقار در رفت و آمد:

وظیفه دیگر زنان پرهیز از اعمال و رفتارهای جلب توجه کننده و غیر عفیفانه است.

«وَلَا یضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِیعْلَمَ مَا یخْفِینَ مِن زِینَتِهِنَّ»(2) زنان در موقع راه رفتن پاهای خود را به زمین نزنند تا زینت پنهانشان دانسته شود و صدای خلخالی که بر پا دارند، به گوش رسد.

زن نباید به گونه ای گام بردارد و راه برود که زینت هایش نمایان شده، مردان را به خود متوجه کند و ازاین راه زمینه گسترش فساد را فراهم آورد. همچنین نباید زمینه فساد را با هیجان انگیزی از راه «گوش» فراهم آورد...

3- عفت در کلام:

اسلام با توجه به سلامت جامعه و برای جلوگیری از ایجاد زمینه های فساد، برای حضور زن در اجتماع شرایطی قائل شده است که قصار در سخن گفتن و متانت در کلام از جمله این شرایط است. لذا خداوند در قرآن از آن ها خواسته است که در ارتباط با بیگانه با ناز سخن نگویند: «یا نِسَاء النَّبِی لَسْتُنَّ کَأَحَدٍ مِّنَ النِّسَاء إِنِ اتَّقَیتُنَّ فَلَا تَخْضَعْنَ بِالْقَوْلِ فَیطْمَعَ الَّذِی فِی قَلْبِهِ مَرَضٌ وَقُلْنَ قَوْلًا مَّعْرُوفًا»(3) ای زنان پیامبر، شما همچون سایر زنان نیستید- اگر پرهیزکار باشید- مواظب باشید که در سخن نرمش زنانه و شهوت آلود به کار نبرید که موجب طمع بیماردلان گردد و به خوبی و به شایستگی سخن بگویید.

4- پرهیز از مصافحه و دست دادن:

از دیگر اصولی که زن و مرد باید رعایت کنند تا بتوانند در جامعه کنار یکدیگر قرار گیرند و پا به پای هم تلاش کنند و به موفقیت نایل آیند، پرهیز از دست دادن زن و مرد می باشد.

همان طور که خیره شدن در نگاه زشت و ناپسند است و زمینه ارتباط غیر انسانی را فراهم می کند، مصافحه و دست دادن نیز چنین است.

5- پرهیز از محادثۀ غیر مجاز:

یکی از مسایلی که اسلام آن را شوم و ناپسند می داند، شوخی و لهو و لعب بین زنان و مردان است که آثار سوء بسیاری در جامعه دارد و منجر به مفسده و به گناه افتادن می شود. بنابراین باید موازین اسلامی را رعایت کنند و با وقار و متانت در محیط کار و جامعه حضور یابند و از گفت وگوهای بیهوده و باطل بپرهیزند.

حضرت رسول اکرم(ص) در باب این موضوع می فرمایند: «و من فاکة امراة لا یملکها حبسه اللّه بکل کلمة کلمتها فی الدنیا الف عام»(4) هر کس با زن نامحرم شوخی کند، برای هر کلمه ای که با او سخن گفته است، هزار سال زندانی می شود.

6- اجتناب از خلوت:

در روایت برای جلوگیری از اختلاط و فساد بر جدایی مکان زن و مرد تأکید شده است. امام صادق(ع) می فرماید: «نهی رسول اللّه(ص) أن یدخل الرجال علی النساء إلا بإذنهن»(5) رسول خدا(ص) از داخل شدن مردان بر جمع زنان بدون اجازه آن ها نهی فرمود.

ظاهراً مفهوم روایت این است که مردان باید به هنگام ورود به محیطی که زن هست، اجازه بگیرند. روشن است که جدایی محل و فعالیت زن و مرد نیز از این حدیث، بهره برداری می شود و این مرز باید محفوظ بماند و در هنگام ورود به آن محیط ها، مردان بدون اجازه وارد نشوند.

پی نوشت ها:

1. احزاب(33) آیۀ 59.

2. نور(24) آیۀ 31.

3. احزاب(33) آیۀ 32.

4. شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه، الطبعه الثانیه، مؤسسة آل البیت علیهم السلام، قم، 1414ق. ج 14، ص143.

5. کلینی، اصول کافی، ترجمه حاج سید جواد مصطفوی، کتاب فروشی علمیه اسلامیه، ج 5، ص 528.