سواد رسانه ای، راهی برای بهره مندی هوشمندانه از سفره رسانه‌ها

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از چشم برخوار، شاید در تلویزیون، سخنرانی ها و مجلات و کتاب ها با مفهوم سواد رسانه ای برخورد داشته اید؟ آیا به دنبال آن رفته اید که ببینید بیانگر چه محتوا و مضامینی است؟ آیا به دنبال باسواد شدن در فضای رسانه هستید؟

ما در دهه ای زندگی می کنیم که اتحادیه اروپا، آن را دهه سواد رسانه ای نامیده است، امروزه ۱۰ سال پیش نیست که رسانه ها بخشی از دنیای ما باشد، بلکه زندگی ما بخشی از دنیای رسانه ها شده است و به همین دلیل است که باید ببینیم ما مالک رسانه ها هستیم یا رسانه ها مالک ما؟! آن ها ابزار ما هستند یا ما ابزار آن ها؟! رسانه ها در خدمت دین و دنیای ما هستند یا ما در خدمت منافع صاحبان و مالکان آن ها هستیم؟!
طبق گفته های دکتر متین فر رئیس مرکز سلامت ذهن فضای مجازی ایران، امروزه رسانه ها به گونه ای در زندگی ما نفوذ کرده اند که تمام حالات، رفتار و افکار ما را تحت کنترل خود قرار داده است، یعنی در بروز بسیاری از مسائل از جمله طلاق و بیماری ها و….می توان رد پای رسانه ها را به وضوح و آشکارا حس کرد؛ چرا که بیشتر آمار طلاق ها به خاطر تضادی است که افراد در فضای حقیقی و مجازی دارند.
در اوایل انقلاب اسلامی حدود سال های ۱۳۵۸ بود که نهادی به فرمان حضرت امام خمینی (ره) تحت عنوان نهضت سوادآموزی برای باسواد کردن افراد تأسیس شد و در عصر حاضر که آن را به عنوان عصر اطلاعات می شناسند، مفهوم سواد بسیار فراتر از خواندن و نوشتن است و اگر کسی نحوه دسترسی سریع و استفاده صحیح از تمامی انواع رسانه ها را نداشته باشد، بی سواد تلقی می شود!
از این رو از سال ۱۹۶۵ اصطلاح سواد رسانه ای در سراسر دنیا به عنوان یک ضرورت برای زنده ماندن خیلی جدی گرفته شد.
مارشال مک لوهان (استاد مرکز مطالعات رسانه ای تورنتو) معتقد بود در آینده ی پیش رو آدم های بی سواد کسانی نیستند که خواندن و نوشتن ندانند، بلکه کسانی هستند که سواد رسانه ای را نیاموخته اند و حال در ایران اواسط دهه ۸۰ سواد رسانه ای جای خود را در میان کتب دانشگاهی باز کرد و اساتید ارتباطات و رسانه مقالات متعددی را ترجمه و تألیف کردند.

تأکید نخبگان دانشگاهی و رسانه ای بر ضرورت سواد رسانه ای به اقشار مختلف جامعه منجر شد تا در سال های اخیر نهادی تحت عنوان نهضت سواد رسانه ای تأسیس شود و عمده ی فعالیت آن ها در تشکیل سمینارها، همایش ها، کارگاه های آموزشی و کتب با مضامین رسانه برای مخاطبان خود از جمله قشر فرهنگی، اولیاء و مربیان مدارس بوده و هست.

همانطور که سواد خواندن و نوشتن به ما کمک می کند تا بتوانیم انواع جملات ساده و پیچیده را بفهمیم و معنای متفاوتی را از آن ها برداشت کنیم، سواد رسانه ای هم مهارتی است که با یادگیری آن می توانیم انواع رسانه ها و تولیدات رسانه ای را درک و تفسیر و تحلیل کنیم.
سواد رسانه ای پاسخی است به یک نیاز همگانی در زمینه ی استفاده بهینه از رسانه ها، پاسخ به پرسش هایی مانند این که چقدر و چگونه از رسانه ها استفاده کنیم؟ چه شرایط و محدودیت های معقولی در بهره برداری از رسانه ها مدنظر است؟ چه کنیم که از مزایای همه ی رسانه ها بهره مند شویم ولی دچار آسیب ها و مشکلاتشان نشویم؟

این پرسش هایی است که سواد رسانه ای به آن ها پاسخ می دهد که در مقالات بعدی سواد رسانه ای به اختصار به توضیح آن ها خواهیم پرداخت.

اما در یک تعریف کلی می توان گفت سواد رسانه‌ای می‌تواند به مخاطبان رسانه‌ها بیاموزد که از حالت انفعالی و مصرفی خارج شده و به معادله متقابل و فعالانه‌ای وارد شوند که در نهایت به نفع خود آنان باشد.

به دیگر سخن، سواد رسانه‌ای کمک می‌کند تا از سفره رسانه‌ها به گونه‌ای هوشمندانه و مفید بهره‌مند شد، هدف اصلی سواد رسانه‌ای می‌تواند این باشد که بر اساس آن بتوان دید که آیا بین محتوای یک رسانه – به مثابه محصول نهایی – با عدالت اجتماعی رابطه‌ای وجود دارد یا خیر.

به عبارت بهتر، خواننده یا بیننده یا شنونده یک مضمون رسانه‌ای بهتر است رابطه و نسبت محتوای یک رسانه با عدالت را در نظر گرفته و نزدیکی یا دوری محتوای یک رسانه‌ از عدالت را طرف توجه قرار دهد تا همیشه در ارتباط با رسانه‌ به جای تسلیم بودن و یا تسلیم شدن به رابطه یکسویه و انفعالی، رابطه‌‌ای فعال‌تر  و تعاملی‌تر داشته باشد.

سعید محمدی

انتهای پیام/