گنبد سلطانیه یکی از شگفتی­های معماری جهان است

به گزارش شبکه اطلاع رسانی دانا به نقل از موج رسا, قسمت جنوب غربی کهن دژ (ارگ سلطنتی)، گنبد سلطانیه به عنوان یکی از بناهای عظیم اسلامی و شاید باشکوه ترین آن ها، همچون نگینی سربرافراشته و خودنمایی می­کند.

این بنا در دوران حکومت سلطان محمد خدابنده (اولجایتو) در مدت 9 سال (از سال 704 الی 712 هجری قمری) احداث شده است. دربارة این بنا، فرضیه­های بسیاری از نظر تناسب­ها، ترکیب­ها، تلفیق­ها و دیگر ویژگی­ها از سوی مورخان، جغرافی­دانان، باستان­شناسان و حتی مردم عادی ابراز شده است که دو وجهه غالب دارند:
نظریه نخست، به مورخان و جغرافی­دانان متقدم مربوط است که بنای گنبد را آرامگاه سلطان محمد خدابنده اولجایتو معرفی کرده­اند. نظریه دوم، مربوط به انتساب و اختصاص بنا، از طرف اولجایتو، به آرامگاه علی­بن ابیطالب (ع) و حسین­بن علی (ع) است.
کارشناسان با بررسی­های باستاننشناسی و مطالعة عناصر معماری، انتساب و اختصاص بنای گنبد سلطانیه به آرامگاه ائمه اطهار (ع) را مردود دانسته­اند و روشن شده است که آرامگاه سلطانیه را غازان و اولجایتو به تقلید از آرامگاه­های موجود در ایران ساخته­ اند.

*گنبد سلطانیه تداعی کننده شکوه کلیسای جامع مریم مقدس گنبد سلطانیه، شکوه و برزگی کلیسای جامع مریم مقدس در فلورانس ایتالیا و مسجد ایاصوفیای ترکیه

این بنا، سومین بنای بزرگ تاریخی در جهان و نخستین بنای بزرگ تاریخی ایران می­باشد. این بنا در دوران برپایی، بلندترین بنای جهان بوده است.
معماری گنبد سلطانیه، نسبت به آثار مشابه، از نظر عظمت و ابعاد، منحصر به فرد است و نمونة بدیعی از یک آزمایش موفق است. این بنا دارای 5/48 متر ارتفاع، 60/25 متر دهانة قوس، 87/6 متر عرض جرز، 5/17 متر طول جرز از سمت بیرونی و 60/8 متر طول جرز از سمت درونی است. این بنا 8 ایوان مرتفع و نزدیک به 50اتاق و فضای ویژة اتاق مانند دارد. گنبد سلطانیه نخستین بنایی است که تحول معماری دوران سلجوقی به معماری دورة ایلخانی را به وضوح نشان می­دهد. سنگینی گنبد عظیم و قوس­ها و دیگر عنصرهای معماری را، جرزهای هشت­گانة آن تحمل می­کنند. محاسبات به عمل آمده نشان می­دهند که سنگینی گنبد 200 تنی بر روی جرزها که سطح مقطع هر کدام 50 متر مربع می­باشد، استوار شده است. مطالعات اخیر روشن کرده است که این عنصرها دارای مقطع­های توخالی نیز می­باشند. این ویژگی، مقاومت جرزها را در برابر زمین­لرزه و فشارهای ناشی از باد افزایش می­دهد. به کارگیری تیرهای چوبی عاجدار در ابعاد و اندازه­های مختلف، از این نظر، حایز اهمیت می­باشد.
ملاط این بنا، مخلوطی از گچ و مقدار اندکی آهک است. گنبد سلطانیه با احتساب طبقه همکف، سه طبقة مشخص دارد: طبقة همکف ایوان­های هشت­گانه را در خود جای داده است و شامل ایوان­های شمال­غربی، شمال شرقی، ورودی و ایوان جنوبی مشرف به تربت­خانه است. طبقه اول در 40/9 متری از کف کنونی بنا قرار گرفته و دارای دهلیزهای ارتباطی است که دورتادور بنا را احاطه کرده­اند. طبقة آخر در 80/27 متری از کف قرار گرفته است. دراین طبقه، پاطاق گنبد و پایه­های هشت­ضلعی مناره­ها قرار دارند. ارتفاع پاطاق این طبقه 40/1 متر و ارتفاع گبد از طبقة آخر 19متر است.
ورودی سردابه در ایوان ضلع جنوبی قرار گرفته است. طرح سردابه بسیار پیچیده و شامل 7 واحد حجمی است که با یکدیگر ارتباط فضایی ندارند. این روش مقبره­سازی با هیچ کدام از مقبره­های شناخته شدة کنونی ایران قابل مقایسه نیست. به احتمال قریب به یقین، سردابه بر اساس بینش و تفکر آیین­های مذهب شمن­پرستی مغولی طرح­ریزی شده است. با توجه به فلسفه و عقاید شمن­پرستی و تأکید آن بر وجود ارواح خبیثه و انواع جادو، برای جلوگیری از ورود و مزاحمت ارواح خبیثه به حریم قبرها، گماردن محافظان و تعبیة مکان­هایی برای برآوردن منظورهای فوق، امری ضروری بوده است.

*گنبد سلطانیه نمایشگر مرحلة کمال معماری ایران است
گنبد سلطانیه از نظر تزئینات نمایشگر مرحلة کمال معماری گذشتة ایران است و خلاقیت طراحان، معماران و مهندسان زمان خود را به نمایش و داوری گذاشته است، در این بنا، دو لایه آرایش و زینت معماری شناسایی گردیده است، قسمتی از تزئینات لایة دوم به دوران اولجایتو و اوایل دوران سلطان ابوسعید بهادر تعلق دارد، تزئینات لایة نخست، به طور کلی، با پیشرفت کار ساخت بنا اجرا گردیده و در هنگام افتتاح ابواب­البر، پایان پذیرفته است.
عمده­ترین عنصرهای تزئیناتی در گنبد سلطانیه عبارت­اند از،تزئینات آجری، گچ­بری، کتیبه­نویسی و کاشی­کاری که همگی با هم و با هماهنگی جالب توجهی سامان یافته­اند.
طولانی­ ترین کتیبة این بنای تاریخی کتیبه­ای است که در فاصلة 360 سانتی­متری از کف گنبد، و در عرض 75 سانتی­متری دورتادور بنا نوشته شده است و به سوی ایوان­ها و جرزها ادامه یافته است، در این کتیبه، سورة "فتح" به خط زیبای ثلث نوشته شده اس، در بالای هر یک از ایوان­های هشت­گانه، یک حدیث ذکر گردیده است، در سطح قوس، در طبقه دوم ایوان شرقی، کتیبه­ای از آجرهای پیش­بر در زمینة کاشی­کاری معرق به رنگ سبز و آبی وجود دارد، بر این کتیبه، آیة 125 سورة مبارکة "بقره" (سورة یکم) به خط کوفی نوشته شده است.
درسطح جرز ایوان­های جنوب­شرقی و جنوب غربی، طرحهای تزئینی به شکل ترنج با رنگ آبی طراحی گردیده­اند و خط­های کلی این نقش­ها، اسلیمی است، در لابه­لای این نقش­های اسلیمی، کلمات ابوبکر، عمر، عثمان و علی، حسن و حسین پیوسته تکرار شده­اند، این گنبد به تنهایی یکی از شگفتی­های معماری در ایران و جهان به شمار می­رود و از ارزشهای درجه اول جهانگری برخوردار است.
اشیاء کاوش شده از سلطانیه شامل انواع پی سوز سفالی یک قسمتی و بشقابی ساده ،انواع کاشی های زرنگار ، صلیبی ،ساده ،معرق و .. ، انواع سکه های مسی و نقره مربوط به دوره ایلخانی و ..

پایان خبر//