اوکراین؛ آوردگاه حق تعیین سرنوشت و حق حاکمیت

به گزارش شبکه اطلاع رسانی دانا به نقل از آناج، این روزها بحران اوکراین تبدیل به یکی از بحران های بین المللی مهم در سطح دنیا شده و قطبیت جهانی و اختلاف میان بازیگران مختلف را تشدید کرده است. از نظر تحلیل روند بحران ها، این بحران در مسیری جریان دارد که اصطلاحا رو به تساعد است و چشم انداز خوبی را بازتاب نمی دهد.

به واقع این بحران از یک مساله کاملا اقتصادی یعنی امضا توافق نامه گمرکی شروع شده و پس از درنوردیدن عرصه سیاسی با صف آرایی ها و رزمایش های نظامی که برگزار شده عملاً در آستانه یک منازعه نظامی قرار گرفته است و لذا منحنی بحران بسیار تند و سریع بوده و در روزهای آینده احتمالا به سمت درگیری نظامی پیش خواهد رفت.

بررسی ماهیت این بحران نشان می دهد که دو دیدگاه در این خصوص قابل طرح است که اصطلاحاً در عرصه روابط بین الملل مورد توجه و تاکید جدی قرار می گیرد.

1- حق حاکمیت
2- حق تعیین سرنوشت

حق حاکمیت ناظر بر اراده حاکمان و دولت ها در محدوده جغرافیایی تحت اختیار خود است و به دولت ها اجازه می دهد در این گستره اعمال قانون کنند و هرگونه تصمیمی را بر اساس قانون اساسی مصوب کشور خود به مرحله اجرا در آورند.

حق تعیین سرنوشت نیز معطوف به اراده شهروندان است و به مردم یک کشور این اجازه را میدهد که در خصوص سرنوشت خود تصمیم بگیرند .

این دو شاخص نوعی وابستگی و همبستگی شدید به یکدیگر دارند و بعد از دوره وستفالی و تشکیل کشورها عموما مکمل همدیگر بوده اند اما در برخی موارد در برابر هم قرار گرفته و منجر به ظهور کشورهای جدید شده اند. بعنوان مثال آنچه در حال حاضر در اسکاتلند انگلیس در جریان است نمونه ای از کشمکش میان حق تعیین سرنوشت و حق حاکمیت است که مردم این دیار در صدد جدایی از انگلستان بوده و آماده برگزاری رفراندم برای تعیین سرنوشت خود می باشند .

تحولات اوکراین نیز آوردگاهی از منازعه حق تعیین سرنوشت و حق حاکمیت است که به دلیل:

• تعدد بازیگران حاضر در بازی،
• منافع متضاد بازیگران دخیل در این عرصه و
• اشتباهاتی که غرب گراهای اوکراینی مرتکب شده اند

این منازعه حیثیتی شده و تبدیل به بازی با حاصل جمع صفر شده است.

مردم کریمه در انقلاب نارنجی هیچوقت چنین مطالبه و مساله ای را مطرح نکردند و حتی دولت غرب گرای تیموشنکو را نیز به رسمیت شناخته و در چارچوب آن به حیات خود ادامه دادند اما در بحران کنونی به دلیل اینکه دولت های غربی با حضور و کمک های خود به تظاهرکنندگان عملاً حق حاکمیت این کشور را نقضکردند لذا مردم کریمه نیز این حق را برای خود محقوظ داشتند که به حق تعیین سرتوشت متوسل شوند.

به بیانی دیگر وقتی حق حاکمیت اوکراین توسط غرب و غرب گراها نادیده گرفته شده و توسط آنها زیر پا گذاشته شد این حق به تدریج اعتبار خود را از دست داد و این مستمسک را برای شهروندان کریمه بوجود آورد که اعلام کنند حاکمیت آنها خدشه دار شده و حق تعیین سرنوشت تنها عاملی است که می تواند آینده آنها را مشخص نماید؛  ازا این نظر تمایل مردم کریمه برای نادیده گرفتن حق حاکمیت به نوعی باز تاب رفتار و اشتباهات غرب می باشد .

علاوه بر رفتار غرب در ترغیب مردم کریمه به تمسک به حق تعیین سرنوشت؛ سوابق تاریخی نیز موید این موضوع می باشد . کریمه در گذشته همواره بخشی از روسیه بوده است که در سال 1954 توسط خروشپف(اوکراینی الاصل) به اوکراین واگذار شده است . همچنین وجود ریشه های مشترک فرهنگی زبانی و نژادی نیز دلیل دیگری بر تمایل مردم کریمه جهت پیوستن به روسیه است .

بعنوان جمع بندی می توان چنین ارزیابی کرد که غرب با مداخله خود در اوکراین حق حاکمیت اوکراین را نقص کرد و شرایطی بوجود آورد که حق تعیین سرنوشت تنها گزینه فراروی مردم کریمه شد و علی رغم اینکه مردم کریمه در جریان انقلاب نارنجی هیچگاه مطالبه جدایی طلبی نداشتند اما در شرایط کنونی رفراندوم را تنها گزینه ممکن بوده برای تحقق سرنوشت خود دانسته و آن را مطابق استانداردهای  بین المللی می دانند.

نویسنده: اسماعیل سلیمی