انس عشایر زاگرس نشین با شاهنامه دیرینه است/با شاهنامه خودم را شناختم

به گزارش شبکه اطلاع رسانی دانا، شاید ایلیاتی‌ها تولد فردوسی را دقیق ندانند اما کمتر کسی را در ایلات و عشایر بویراحمدی، بختیاری و قشقایی می‌توان پیدا کرد که شعری از شاهنامه را بلد نباشد و داستان‌های شاهنامه را مو به مو نداند.

اگر چه هنوز به طور دقیق مشخص نیست شاهنامه چگونه وارد زندگی ایلات و عشایر شده اما ایلات به اقتضای روحیات سلحشوری و جنگاوری و آرمان‌خواهی‌ شان، از دیرباز با شاهنامه، انس و الفتی ازلی داشته‌اند و در هر سیاه چادری شاهنامه‌ای وجود داشت.

شاهنامه‌خوانی به عنوان یک آیین کهن از گذشته تاکنون در بین مردم ایلات و عشایر پا برجا بوده به طوری که پیران و موسپیدان، حتی آنان که سواد خواندن و نوشتن نیز ندارند، اشعار شاهنامه را به خوبی می‌دانند. به همین منظور در یک گفتگوی زیبا وشنیدنی به سراغ یکی از شاهنامه خوانان قدیمی شهرستان دنا از توابع استان کهگیلویه و بویراحمد رفتیم. یک روستانشین در میان قله های سر به فلک کشیده دنا که حرف های زیبا و شنیدنی ای از شاهنامه و عشایر دارد.

ضمن سپاس از وقتی که در اختیار ما قرا داده اید، در ابتدا لطفاً ضمن معرفی خود، در مورد روزی که باشاهنامه آشنا شدید و چگونه این شاعر را به عنوان یکی از اسطوره ها در ذهن خودتان جا دادید بگوید؟

با درود به شما و تمامی مخاطبانتان ،من میرزا محمد عبدی زاده هستم و در بهمن 1315 در شهرستان زاگرس نشین دنا و در کنار جویباران سرازیر شده از آب برف کوه های دنا و بیژن و چشمه خروشان میشی و در روستای زیبای کریک متولد شدم.

از همان دوران کودکی با شعر های آیینی و حماسی عشایر آشنا شدم و تازه فهمیده بودم که فرودسی دربین عشایر و روستائیان دارای منزلت خاصی است و مردم او را مانند کوهی در برابر مشکلات خود می بینند.

نظر شما به عنوان یکی از شاهنامه خوانان قدیمی در مورد دلیل اقبال و توجه عمومی به شاهنامه و فردوسی در سالیان اخیر چیست؟

البته من فردوسی و شاهنامه را فراتر از ایران و در میراث مشترک بشری می بینم.

فردوسی،هومر، حافظ و گوته و بزرگانی دیگری هستند که فراتر از مرزهای جغرافیایی و شاید سیاسی، به کل جامعه بشریت تعلق دارند و از این منظر اقبال و توجه به فردوسی، بدلیل هویت یابی در زندگی ساده مردم از سوی ایرانیان،آن هم برای نشان دادن سهم خود از میراث مشترک در بین جهانیان از رکن بالایی برخوردار است.

شاهنامه؛بزرگ ترین اثر حماسی ایران است،با فردوسی کوشش نسل های پیاپی ایرانی برای شناختن و زنده کردن فرهنگ و ادبیات و فلسفه ایران باستان به انجام می رسد؛این کوشش برای آن است تا از فراموش شدن گنجینه ای شگرف جلوگیری شود و رنگ های اندیشه و هنر پیشین که در تاریکی از نظرها دور شده، روشن گردد.

فردوسی؛ چکیده گرانبهاترین اندیشه ایران باستان را برای ایرانیان نگاه می دارد و آن را از نابودی نجات می دهد و دلیل توجه و گرایش نسل ها به فردوسی و شاهنامه هم همین موضوع است.

چگونه شما با فرودسی آشنا شدید و دلیل محبویت این شاعر گرانقدر چیست؟

اقبال و توجه به فردوسی و شاهنامه مربوط به سالیان اخیر نبوده و تقریباً در تمامی سال ها و قرون پس از سرایش شاهنامه و البته با فراز و فرودی ناشی از شرایط جامعه وجود داشته است.

روح حماسی موجود در شاهنامه به فراخور شرایط و زمانه در ایرانیان و پارسی زبانان ایجاد انگیزه و روحیه مثبت می نماید و به همین دلیل است که هرگاه ایرانیان بیشتر خود را در معرض تهدید یا تهاجم می بینند؛بیشتر به حماسه سرایی های شاهنامه روی می آورند.

امروز شاید بیش از هر زمان دیگری ما نیاز به بازگشت به خویشتن خویش و تاکید بر هویت تاریخی مان داریم و شاید اقبالی که به تعبیر شما به فردوسی ایجاد شده به همین دلیل باشد.

شاهنامه؛ در حقیقت میوه زرین فرهنگ ایران و فرزند دوران آفرینش تاریخ کشور ما یعنی قرون سوم تا پنجم هجری است. زمانی که ایرانیان در تمام رشته های علمی و هنری، بزرگترین پزشکان و شیمی دانان، ریاضی دانان و اختر شناسان، تاریخ نویسان و جغرافی دانان و بزرگترین مفسران قرآن داشته اند. افتخار ما به شاهنامه؛ در حقیقت افتخار به این پیشینه ارزشمند فرهنگی نیز هست.

آیا می توان شاهنامه را نوای ایل در تمام زندگی طی شده اش دانست؟

هرگاه که ایل در هنگام کوچ در وردی یا جایگاهی اطراق می‌کرد و به استراحت می‌پرداخت، هرگاه که پس از کار سخت روزانه از دام‌ها و کشت و زرع رهایی می‌یافتند، ایلیاتی‌ها در سیاه چادرها و کنار اجاق آتش دور هم جمع می‌شدند، چای می‌نوشیدند و با جان و دل گوش به صدای خوش شاهنامه‌خوان و روایت‌های حماسی و تلخ و شیرین قهرمانان شاهنامه می‌سپردند و این نمونه زندگی کردن مشترک بین مردان سلحشور ایلی وشاهنامه بود که باعث وجه تسمیه زندگی این کوچ نشیان دلیر با داستان های حماسی و جنگ آوری شاهنامه شده است.

چرا شاهنامه در بین عشایر از قداست بالایی برخوردار است؟

در اصل می توان گفت، شاهنامه منعکس کننده شیوه زندگی و فرهنگ جوامع کوچ‌ رو و کشاورز بوده است و شاید به همین دلیل باشد که گفتار شاهنامه با بافت جامعه عشایری همگون بوده و همخوانی دارد و بیانگر ویژگی‌های شجاعت، دلیری، سوارکاری، تیراندازی، آمادگی کوچندگی، جوانمردی، مهمان نوازی و خصلت‌های دیگر این جوامع است.

می توان از جهت دیگر خواندن شاهنامه در میان ایلات و عشایر را موجب پیدایش روحیه جوانمردی دانست که این خود نقش مهمی در ایجاد وحدت و برادری در میان ایل و پاسداری از ارزش‌های ایل و تبار آن ها داشت.

آیا می توان ریشه اسطوره‌ای علاقه عشایر بویراحمد به شاهنامه را داشتن شباهت داستان هایی از این کتاب بزرگ به رسومات عشایری و جنگجویان آنان دانست؟

مردم عشایر بیشتر داستان های شاهنامه را به خود نسبت می دهند و یا بر این اعتقاد هستند این افسانه و داستان ها شباهت زیادی به زندگی پر فراز و نشیب آنان دارد، آنان اعتقاد دارند که "کی‌خسرو" پادشاه دادگستر ایران زمین پس از آنکه جانشین خود را در "تل خسرو " تعیین می‌کند، به سوی دنا می‌رود.

کی خسرو در دامنه دنا و سی سخت کنونی، در چشمه‌ای جوشان و بسیار پرآب و سرد که بومیان، امروز آن را چشمه "بشور" می‌نامند، خود را تطهیر می‌کند. سپس روی سنگ بزرگی در بالای این چشمه قرار می‌گیرد و آخرین نصایح خود را به سپاهیانش می‌کند. سنگی مکعبی که اکنون به نام "بردشاه" معروف است. او از سپاهیانش می‌خواهد او را ترک کنند و بازگردند زیرا این سفری بی‌بازگشت برای او خواهد بود.

چرا بعد از کتاب آسمانی قرآن داشتن یک کتاب شاهنامه در خانه ها الزامی است؟

علاقه به شاهنامه‌خوانی در میان عشایر بویراحمدی به حدی بوده و هست که در دوره رضا شاه داشتن شاهنامه و خواندن آن برای مردم و بویژه عشایر ممنوع بود و این نشانگر این است که این کتاب بسیار ارزشمند دارای داستان های حماسی و به گفته قدیمی ها یک جنگ نامه بر علیه باطل بوده است و از این رو است که شاهنامه را کتابی بسیار ارزشمند در بیشتر خانه ها می توان یافت کرد.

قران کریم، کتابی آسمانی است و نقش و تأثیر آن در میان مسلمانان و برای شیعیان بی بدیل است، یکی از موارد مؤثر در اقبال به شاهنامه همان روش اخلاقی شاهنامه است که فردوسی در اشعارش فردی اخلاق گرا بوده است و رعایت مسایل انسانی و اخلاقی را در اشعار وی به خوبی می توان یافت.

شاهنامه خوانی مردان بزرگ یک ایل و یک روستا در چه مراسماتی است؟

شاهنامه هم در موقع شادی و هم در عزاداری عشایر استفاده می‌شود. در مراسم شادی معمولاً اشعار رزمی و بزمی خوانده می‌شود. هنگامی که مردم دچار غم و اندوه ناشی از حوادث طبیعی و یا مرگ یکی از نامداران ایل می‌شدند اشعار غم انگیز شاهنامه را می‌خواندند تا تسلی یابند.

چوب بازی و سوار کاری نیز جزئی از موسیقی حماسی است که اکنون در عروسی‌ها متداول است.

شما به عنوان یک ایلیاتی بزرگ و کسی که در خواندن شاهنامه موی سپید کرده و هنوز هم با پایبندی به این رسم بزرگ به خود می بالید آیا با سواد شدن عشایر را به نام شاهنامه می خوانید؟

بله، شاهنامه فردوسی که عشایر به آن هفت لشکر نیز می‌گفتند، نقش زیادی نیز در باسواد شدن عشایر و ایلیاتی و جوانان قدیمی مانند من داشته به طوری که عشق و علاقه روستائیان و مردم عشایر به شاهنامه خوانی، آن ها را به فراگیری، خواندن و نوشتن ترغیب می‌کرد.

در زمان قدیم و به دلیل فقر، دارای مکتب خانه نبودیم و بالاترین امتیاز ما جوانان در آن زمان خواندن شاهنامه و گوش دادن به این اشعار زیبا بود. به همین خاطر این هنر به یک ارزش در بین ایلیاتی ها و روستائیان تبدیل شده بود و به همین دلیل همه دوست داشتند سواد یاد بگیرند تا بتوانند قرآن و شاهنامه بخوانند.

منبع: چهار فصل

انتهای پیام/خ