آثار باستانی پارس آباد همچنان در حصار مسئولان/ مسافران نوروزی که دست خالی برگشتند

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از آران مغان، آثار تاریخی معیار و عیار تاریخ ملت ها هستند و این آثار زبان تمدن ها و بیان رخدادهای گذشته است که می تواند فضای روشنی از گذشته تاریخی مردم را به آیندگان ارائه دهد.

در این میان منطقه مغان نیز که متشکل از سه شهرستان پارس اباد، بیله سوار و گرمی می باشد به لحاظ داشتن تنوع آثار تاریخی از این امر مستثنی نبوده و یکی از مناطق غنی استان اردبیل به شمار می روند که بر اساس بررسی های انجام شده و شواهد موجود این منطقه آثار هزاره سوم و چهارم قبل از میلاد، در بخش های تاریخی و اسلامی را در خود جای داده است که در این بین یکی از کلیدی ترین مناطق مغان برای مسافرت شهرستان پارس آباد محسوب می شود که روزانه محل گذر مسافران و گردشگران اردبیل و سایر استانها و در واقع شاهراهی برای عبور اتباع کشور جمهوری آذربایجان به سمت نخجوان است.

اما نکته ای که در این میان حائز اهمیت است؛ این است که پارس آباد مغان از این سیاست‌گذاری‌ها فاصله زیادی دارد. این شهرستان با وجود سرمایه‌های بی‌نظیر تاریخی که قدمت دیرینه منطقه مغان را اثبات می‌کند متاسفانه با قرار گرفتن اماکن باستانی اش در حصاری از سیم خاردار از دید گردشگران و مسافران پنهان مانده است؛ به گونه ای که نوروز 94 گردشگران و مسافران نوروزی که برای دیدن آثار باستانی این منطقه، از استانهای دور کشورمان بار سفر بسته و به این شهرستان آمده بودند تا از نزدیک با اماکن تاریخی این منطقه از جمله 'تپه نادرشاه' و قلعه 'اولتان' بازدید کنند با گلایه از بی برنامگی میراث فرهنگی نسبت به این موضوع، دست خالی به شهرشان بازگشتند.

این منطقه به دلیل قدمتی که دارد، می‌توانست موزه‌ای از ادوار مختلف تاریخ ایران را زنده نگه ‌دارد مجموعه‌ای که هنوز در بناهای تاریخی نیمه تخریب این منطقه انعکاس دارد. اما آثار تاریخی پارس اباد مغان بدون لیدر مانده‌اند و در محل ابنیه باستانی، نه گردشگری حضور دارد و نه لیدر و راهنمایی که مشخصات آن را بیان کند؛ بلکه در حصاری پنهانی و به دور از گردشگران و مسافران قرار گرفته است.

در شهرهای توریستی ایران گاهی دیده می‌شود کوچک ترین بنا و اثر تاریخی چنان بزرگ جلوه داده می‌شود که موجب جذب گردشگران می‌شود، این امر هم باعث آبادانی آن محل، هم باعث ایجاد کارآفرینی در این شهرها و هم این‌که از تخریب این اماکن به واسطه درآمدزایی‌شان پیشگیری می‌شود.

می‌توان گفت که ابنیه تاریخی پارس آباد مغان در مقایسه با ابنیه تاریخی شهرهای پرگردشگر چیزی کمتر ندارد به عنوان مثال از آثار زیبای این شهرستان تپه نادرشاه در اصلاندوز است بنایی با قدمت دیرینه بر بلندای یک تپه، که محل تاجگذاری نادرشاه افشار می باشد و آثار دیگری که می توان به آن اشاره کرد قلعه باستانی اولتان (اولتان قالاسی) در 12 کیلومتری پارس آباد و در حاشیه رود مرزی ارس است که بانیان نخستین قلعه اشکانیان بوده اند و به واسطه استحکام و موقعیت مناسبی که داشته تا قرن دوازدهم هجری از آن استفاده شده است.

اما در این میان شنیده ها حاکیست، متاسفانه به دلیل اهمال و بی توجهی مسولان میراث فرهنگی، بسیاری از این آثار مورد دستبرد و تاراج افراد سودجو قر ار گرفتند و امروز تنها بقایای کوچکی از این آثار بر روی تپه ها و محوطه های باستانی دیده می شود.

منطقه پارس آباد مغان دارای جاذبه های طبیعی و تاریخی فراوانی است که هنوز برای بسیاری از مردم کشورمان حتی بومیان استان گمنام و ناشناخته باقی مانده است. طبیعت استان و منطقه پارس آباد مغان قابلیت های زیادی و برای توسعه اکوتوریسم دارد و بدیهی است که اگر مسوولان به آنها عنایت کنند می تواند مورد توجه گردشگران قرار گیرد. و اگر ما از این امکانات طبیعی و تاریخی و بکر استفاده نکنیم و زمینه های جذب گردشگران داخلی و خارجی و ایجاد اشتغال و هم چنین کسب در آمد ارزی و ریالی و شکوفایی اقتصادی منطقه را فراهم نسازیم، آیندگان به ما چه خواهند گفت و ما چه پاسخ قانع کننده ای به آنها خواهیم داشت.

جاذبه های طبیعی و تاریخی فراوانی در منطقه پارس آباد مغان وجود دارد که در زیر فقط به شرح مهمترین آنها پرداخته می شود؛

ورثان یا اولتان قالاسی (Varthan)

اولتان قالاسی در 12 کیلومتری پارس آباد و در حاشیه رود مرزی ارس واقع شده است. اولتان قالاسی محوطه ای است باستانی در ساحل جنوبی رود ارس که در کمتر از پانصد متری غرب روستایی به نام اولتان واقع است. این روستا در 12 کیلومتری جنوب غربی شهر پارس آباد، سر راه پارس آباد به اصلاندوز، در استان اردبیل قرار دارد. محوطه ی باستانی اولتان قالاسی به شماره 2654 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. اهالی بومی این محوطه را (بخش ارگ یا بارودار) با نام «اولتان قالاسی» یعنی قلعه ی اولتان می شناسند.

با توجه به آثار سطحی و بررسی عکس های هوایی و ماهواره ای به نطر می رسد این محوطه ی باستانی، شهری بوده که همچون بسیاری شهرهای کهن ایران از بخش های مختلفی تشکیل می شده است؛ ازجمله بخش محصور (شارستان یا ارگ) و بخش غیر محصور (بخش استقراری پیرامون شارستان که احتمالاً بتوان از آن بعنوان «ربض» یاد کرد). اولتان قالاسی در مجموع و با احتساب ارگ حدود 33 هکتار و ربض احتمالاً بیش از 70 هکتار وسعت دارد.

این قلعه در 500 متری روستای اولتان، کنار رودخانه ارس قرار دارد و در زمین صافی به ابعاد 800 *400 متر بنا گردیده است. دور تا دور این قلعه را دیوار بزرگ خشتی به قطر 92/5 متر احاطه کرده (قلمی، 1376، ص118). و آثار خندق بزرگی به عرض 30 متر که سه سمت آن را فرا گرفته، دیده می شود.

جبهه شمالی آن رود ارس و روستای اولتان در قسمت جنوبی این قلعه است وضع ظاهری ساختمان مانند قلاع نظامی است، از روی برشی که قبلا بوسیله بولدوزر در دیوار شرقی قلعه ایجاد شده توانسته اند قطر دیوار و اندازه خشت های بکار رفته (10*41*41 تا 10*44*44) سانتی متر را مشخص کنند. بانیان نخستین قلعه اشکانیان بوده اند به واسطه استحکام و موقعیت مناسبی که داشته تا قرن دوازدهم هجری از آن استفاده شده است.

سفال های متنوعی که بدست آمده مؤید این نظر است. سفالهای بی نظیر و متنوع دوره های مختلف اسلامی قلعه اولتان در خور توجه و شایان اهمیت است. درون محوطه قلعه نیز تپه هایی وجود دارد که واحدهای کوچک ساختمانی بوده و ساختمانه های عمده و اصلی در ضلع شرقی قرار داشته، که به علت تغییر مسیر رودخانه ارس قسمتی از آن شسته شده و از بین رفته و با وجود این قسمت اعظم آن هنوز در زیر خاک مدفون است. توان و زیبایی که در اطراف قلعه و خود قلعه که دارد می تواند روزانه هزاران نفر گردشگر داخلی و خارجی را به خود جذب کند و ضمن ارز آوری، صدها شغل نیز ایجاد کند.

تپه نادری

تپه نادر که از تپه های باستانی و تاریخی شهرستان پارس آباد و محل تاج گذاری نادرشاه افشار است، در بخش اصلاندوز مغان واقع است.

تپه نادری (نادرشاه) تپه عظیم نادر در جنوب غربی شهرک اصلاندوز در منتهای رود ارس و دره رود قرار دارد بلندی این تپه 30 متر و محیط اطراف آن حدود 1500 متر و طول آن 120 متر و عرض آن حدود 100 متر است ظاهرا این محل در سده های متمادی واحد مسکونی بزرگی را تشکیل می داده از هزاره اول پیش از میلاد تا اواخر سده یازدهم هجری قمری مسکون بوده شاید قدمت آن تا هزاره سوم و چهارم قبل از میلاد نیز برسد.

از اشیای مکشوفه در آن می توان از سفال خشت پخته دوران پارتی سفالهای منقوش دوره اسلامی تعداد زیادی سنگ اپسیدین به حالت تیغه و سنگ خام را نام برد تپه نادری از منظر تاریخی قابل توجه است در این مکان بود که نادرشاه جهت خلع شاه طهماسب دوم صفوی انجمن بزرگی تشکیل داد و سران کشور و بزرگان را به دشت مغان فرا خواند که منجر به خلع طهاسب میرزا و رسیدن وی به تخت سلطنت شد. این تپه را می توان به بهسازی و خارج کردن از محوطه نظامی به یکی از مهمترین جاذبه های تاریخی و طبیعی منطقه تبدیل کرد و هر ساله علاقمندان بسیاری را از اطراف و اکناف به خود جلب نماید.

گورستانهای قدیمی

در پهنه دشت مغان همه جا گورستان های وسیع و اغلب منسوب به هزاره اول ق.م وجود دارد که بیشتر آن ها در معرض تجاوز و حفاری قاچاق قرار گرفته و می گیرد.

در نزدیکی اصلاندوز گورستان های قوش اوتران، قلی بیگلو، اخجی، گدائیلو، گل تپه و کرار واقع، که مربوط به هزاره اول پیش از میلاد است گورستانهای باستانی در دامنه کوهها و رودخانه ها که آفتابگیر و رو به مشرق و طلوع آفتاب است انتخاب شده زیرا آفتاب و آب در مذهب میترائیسم جنبه تقدس دارد، گورستانهای مربوط به هزاره پیش از میلاد، قلی بیگلو و قوش اوتران و سایر گورستانهای مکشوفه و گورستانهای عهد ساسانی (اخجی) بدون استثنا دارای چنین مشخصاتی هستند. طرز تدفین بواسطه آهکی بودن خاک که باعث از بین رفتن و پوسیدگی استخوان می شود، به طور کلی معلوم نشد اما قطعه استخوانهای کوچک کاسه سر و قلم پا نشان می دهد که جهت مردگان شرقی، غربی و سر و صورت روبروی آفتاب قرار داشته است.

گزارش از مرتضی بری

انتهای پیام/پ