به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ سلول بنیادین تمدن در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب، خانواده تنها یک نهاد اجتماعی در کنار سایر نهادها نیست؛ بلکه «سلول اصلی جامعه» [۱] و حلقه بنیادین در پروژه تمدن‌سازی نوین اسلامی است. از این منظر، سلامت یا آسیب خانواده مستقیماً بر آینده یک ملت اثر می‌گذارد؛ چرا که پیشرفت واقعی، فراتر از آمار و شاخص‌های اقتصادی، در عمق زندگی روزمره و در روابط انسانی شکل می‌گیرد [2].
زن؛ هوایی که خانه را زنده نگه می‌دارد
شاید عمیق‌ترین تصویری که رهبر شهید از زن در خانواده ترسیم کرده، تعبیر «ریحانه» است. ایشان با استناد به حدیث «المرأة ریحانة ولیست بقهرمانة» می‌فرمایند: «زن، هوایی است که فضای خانواده را انباشته؛ همچنان که شما در فضا تنفّس می‌کنید، اگر هوا نباشد، تنفّس ممکن نیست. زنِ خانواده به منزله تنفّس در این فضا است.» [3] نکته ظریف این تعبیر در تفسیر «قهرمانة» نهفته است. رهبر شهید هشدار می‌دهند که «قهرمان» در عربی به معنای کارگزار و خدمتگزار است، نه پهلوان؛ یعنی زن مدیر خانه است، نه کارگزار آن. خانه با مدیریت زن می‌چرخد، نه با کارِ تحمیلی او. ایشان «پرهیز از تحمیل کارِ خانه به زن»، «کمک شوهر در عوارض فرزندآوری» و «باز گذاشتن راه ترقی علمی و شغلی» را از حقوق مسلم زنان برمی‌شمارند [4].
محبت؛ حق بزرگ‌تر از نان
رهبر شهید در بیانی صریح می‌فرمایند: «در خانه، مهم‌ترین حقّی که بانوی خانه دارد، محبّت است. مهم‌ترین نیاز او و مهم‌ترین حقّ او، محبّت است.» [5] ایشان با استناد به روایات، تأکید می‌کنند که مردان باید محبت خود را به زبان بیاورند و آن را ابراز کنند. حق بزرگ دیگر، «عدم خشونت» است؛ در حالی که فرهنگ منحط غربی پر از موارد خشونت مردان بر زنان است [6].
قرآن؛ سه آیه، سه ستون
قرآن کریم خانواده را نه یک قرارداد خشک اجتماعی، بلکه پیوندی روحی و مقدس معرفی می‌کند. سه آیه زیر ستون‌های اصلی این بنا را ترسیم می‌کنند [7]:
آیه نخست — آرامش و مودت:
«وَمِنْ آیَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْوَاجًا لِتَسْکُنُوا إِلَیْهَا وَجَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً ۚ إِنَّ فِی ذَٰلِکَ لَآیَاتٍ لِقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ» — «و از نشانه‌های او اینکه همسرانی از جنس خود شما آفرید تا در کنار آنان آرامش یابید و در میانتان مودت و رحمت قرار داد؛ همانا در این نشانه‌هایی است برای گروهی که تفکر می‌کنند.» [8]
آیه دوم — لباس یکدیگر:
«هُنَّ لِبَاسٌ لَکُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ» — «آنان لباس شما هستند و شما لباس آنان هستید.» [9] این آیه رابطه زن و شوهر را رابطه‌ای توصیف می‌کند که در آن هر یک پوشش، آبرو و مایه آرامش دیگری است؛ نه رابطه‌ای سلطه‌جویانه.
آیه سوم — سرپرستی مسئولانه:
«الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَیٰ بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ» — «مردان سرپرست و خدمتگزار زنانند، به خاطر برتری‌هایی که خدا برای بعضی بر بعضی دیگر قرار داده و به خاطر انفاق‌هایی که از اموالشان در مورد زنان می‌کنند.» [10] قوامیت در این آیه، مسئولیت تأمین امنیت، رفاه و پشتیبانی عاطفی است، نه مجوز سلطه‌جویی.
الگوی سوم؛ نه شرقی، نه غربی
رهبر شهید با طرح «الگوی سوم زن مسلمان» [11]، راهی میانه و بدیع ترسیم کرده‌اند: نه الگوی شرقی که زن را به حاشیه می‌راند و نه الگوی غربی که او را به ابزار جنسی و اقتصادی بدل می‌کند. در این الگو، زن هم‌زمان می‌تواند همسر، مادر، عالم، فعال اجتماعی و اقتصادی باشد؛ بدون آنکه کرامت و نقش محوری او در خانواده خدشه‌دار شود. میدان فعالیت علمی، اقتصادی و سیاسی برای زنان از نظر اسلام کاملاً باز است و کسی حق ندارد با استناد به دین، زن را از این میدان‌ها محروم کند [12].
خانواده در اندیشه رهبر شهید، یک «پروژه» نیست که در کنار سایر پروژه‌های تمدنی تعریف شود؛ بلکه نقطه شروع و شالوده همه پروژه‌های تمدنی است. زن در این منظومه، نه کارگر خانه، نه ابزار تولید و نه موجودی در حاشیه است؛ بلکه هوای تنفس، مدیر خانه و محور آرامش است. اگر این ستون‌ها — مودت، محبت، کرامت و عدالت — در خانه‌ها استوار شوند، جامعه نیز بر همان شالوده استوار خواهد شد.
پی‌نوشت:
[۱] رهبر شهید انقلاب، بیانات در دیدار اقشار مختلف بانوان، ۱۴۰۱/۱۰/۱۴.
[۲] شاهرانیوز، «بررسی میراث فکری رهبر شهید درباره خانواده و نقش زن»، ۱۵ تیر ۱۴۰۵.
[۳]رهبر شهید انقلاب، بیانات در دیدار هزاران نفر از زنان و دختران، ۱۴۰۴/۰۹/۱۲، بخش «ریحانه».
[۴] خبرگزاری میزان، «درک ریحانه از زبان رهبر شهید؛ زن، هوای تنفس خانواده»، ۶ تیر ۱۴۰۵.
[۵] خبرآنلاین، «مادری و همسری؛ نقشی حساس و آینده‌ساز در خانواده»، ۱۶ شهریور ۱۴۰۵.
[۶] رهبر شهید انقلاب، بیانات در دیدار هزاران نفر از زنان و دختران، ۱۴۰۴/۰۹/۱۲، بخش «ریحانه».
[۷] نهضت، «۱۰ آیه منتخب قرآن درباره روابط سالم خانوادگی»، ۱۴۰۳.
[۸]سوره روم/ آیه ۲۱
[ ۹] سوره بقره/ آیه ۱۸۷
[ 10]سوره نساء/ آیه ۳۴
ارسال دیدگاه