به گزارش خبرنگار فرهنگی شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ در دنیای سینما، هر قاب تصویر حاصل سرمایه، خلاقیت و سال‌ها تلاش گروهی از هنرمندان است؛ اما همین اثر، گاهی تنها چند دقیقه پس از اکران آنلاین یا نمایش رسمی، سر از شبکه‌های ماهواره‌ای و کانال‌های غیرقانونی درمی‌آورد. پدیده‌ای که سال‌هاست به یکی از جدی‌ترین معضلات سینمای ایران تبدیل شده و حالا تهیه‌کنندگان از آن به عنوان «باج‌خواهی سازمان‌یافته» و «گروگان‌گیری اقتصادی» یاد می‌کنند.
مرور آرشیو خبرها نشان میدهد پخش غیرقانونی فیلم‌های ایرانی در شبکه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور، دست‌کم از اوایل دهه ۱۳۹۰ به شکل جدی مطرح بوده است. در سال ۱۳۹۰ و همزمان با روز ملی سینما، جمعی از تهیه‌کنندگان در گفت‌وگوهایی تأکید کردند که نبود عضویت ایران در نظام جهانی کپی‌رایت، اصلی‌ترین خلأ حقوقی در مسیر مقابله با این سرقت فرهنگی است.
آن زمان نیز بیش از ۱۵۰ شبکه فارسی‌زبان فعال بودند که بدون پرداخت حقوق قانونی، فیلم‌های ایرانی را پخش می‌کردند. شورای عالی تهیه‌کنندگان کمیته‌های حقوقی تشکیل داد، وکلا مأمور پیگیری شدند و حتی از امکان طرح شکایت در خارج از کشور سخن به میان آمد؛ اما با گذشت بیش از یک دهه، این بحران نه‌تنها برطرف نشده، بلکه با گسترش پلتفرم‌های آنلاین ابعاد تازه‌تری پیدا کرده است.
پس از دوران کرونا و کاهش مخاطبان سالن‌های سینما، اکران آنلاین به یکی از دو منبع اصلی درآمد سینمای ایران تبدیل شد. در شرایطی که سینماها با رکود مواجه بودند، امید می‌رفت پلتفرم‌های داخلی بتوانند بخشی از چرخه اقتصادی تولید را نجات دهند.
اما واقعیت چیز دیگری بود؛ نسخه‌های غیرقانونی فیلم‌ها گاه تنها دقایقی پس از انتشار رسمی، در شبکه‌های ماهواره‌ای و کانال‌های تلگرامی منتشر شدند.
یکی از نمونه های این رخداد فیلم سینمایی رهاست. سعید خانی، تهیه‌کننده این فیلم در خصوص پخش فیلمش بلافاصله پس از نخستین دقاقیق اکران آنلاین آن از شبکه های فارسی زبان ماهواره ای گفت:ر حال حاضر با یک خلأ جدی در حوزه قوانین حاکمیتی مرتبط با کپی‌رایت مواجه هستیم و طبیعتاً تهیه‌کنندگان بیشترین آسیب را می‌بینند.
وی از پدیده‌ای نگران‌کننده‌تر نیز پرده برداشت و گفت: افرادی که آثار را غیرقانونی منتشر می‌کنند، از صاحبان فیلم درخواست پول می‌کنند تا پخش را به تعویق بیندازند.
خانی افزود: عمر مفید اکران آنلاین حداکثر یک ماه است و اگر در همین بازه نسخه قاچاق منتشر شود، عملاً بخش عمده درآمد از بین می‌رود. او برآورد می‌کند در صورت جلوگیری از انتشار غیرقانونی، فیلم «رها» می‌توانست حدود ۲۰ میلیارد تومان بازگشت سرمایه داشته باشد.
پیگیری ها از اهالی سینما حکایت از ان دارد که شبکه های ماهواره ای بدون مذاکره با تهیه کنندگان، اقدام به پخش آثار می نمایند و حتی بعضا پیشنهاد داده‌اند در ازای پرداخت ۳۰۰ میلیون تومان، پخش غیرقانونی را چند هفته به تعویق بیندازند. این امر متاسفانه در سینمای ایران یادآور معظلی قدیمی است به نام عدم رعایت قانون کپی رایت است. به در بسیاری از کشورها، قانون کپی‌رایت امکان پیگیری مؤثر چنین تخلفاتی را فراهم می‌کند؛ موضوعی که در ایران همچنان با خلأهای جدی روبه‌روست.
در سال‌های گذشته، شورای عالی تهیه‌کنندگان بارها این موضوع را در دستور کار قرار داده است. کمیته‌های صیانت و بین‌الملل تشکیل شده، با وکلای خارج از کشور مذاکره شده و حتی برخی سایت‌های داخلی فیلتر شده‌اند. با این حال، گستردگی شبکه‌های فعال و فعالیت سازمان‌یافته برخی واسطه‌ها، مقابله را دشوار کرده است.
برنده و بازنده این بازار
واقعیت آن است که در این چرخه معیوب، برنده اصلی واسطه‌ها و دلالانی هستند که هم از تبلیغ فیلم‌ها درآمد کسب می‌کنند و هم از تأخیر در پخش یا انتشار غیرقانونی آن‌ها. بازنده اما تولیدکنندگانی‌اند که با سرمایه‌های محدود و ریسک‌های فراوان وارد تولید می‌شوند و مخاطبانی که در نهایت شاهد تضعیف کیفیت و کمیت آثار داخلی خواهند بود.
امروز سینمای ایران بیش از هر زمان دیگری به دو منبع درآمد وابسته است: اکران سالن‌ها و اکران آنلاین. اگر یکی از این دو مسیر به دلیل قاچاق و پخش غیرمجاز تضعیف شود، چرخه تولید نیز آسیب می‌بیند.
تهیه‌کنندگان معتقدند راه برون‌رفت از این بحران در سه محور خلاصه می‌شود، اصلاح و اجرای مؤثر قوانین مرتبط با کپی‌رایت، پیگیری‌های حقوقی منسجم در سطح داخلی و بین‌المللی، فرهنگ‌سازی گسترده برای حمایت مخاطبان از نسخه‌های قانونی .
در غیر این صورت، همان‌طور که برخی سینماگران هشدار داده‌اند، ممکن است روزی برسد که تولیدکنندگان تنها بتوانند آثارشان را در دفاتر خود نمایش دهند؛ نه بر پرده سینما و نه در بسترهای آنلاین امن.
ارسال دیدگاه