مولانا فضولی، اولین شاعر مرثیه‏ سرای آذربایجان/خاک است شعر بنده ولی خاک کربلاست

به گزارش شبکه اطلاع رسانی دانا به نقل از اروم نیوز، مولانا محمد فضولی(885-963 ه.ق)عارفترین شاعر آذری زبان و یکی از بزرگترین شعرا و متفکرین جهان در مشرق‏ زمین است. آثار سرشار از عاطفه و احساس او به زبانهای مختلف جهان ترجمه شده و در دانشگاههای کشورهای مختلف تدریس می‏شود. سال 1994 میلادی از طرف سازمان فرهنگی یونسکو به مناسبت پانصدمین سال تولد نابغه آذربایجان در سطح جهان به عنوان سال فضولی اعلام شده بود و به همین مناسبت در کشورهای مختلف جهان منجمله در ایران بزرگداشت مقام ارجمند این عالم ربانی برگزار شد که البته هر کدام از این مراسم تنها می‏توانست گوشه بسیار ناچیزی از ابعاد گوناگون فضولی بزرگ را بشناساند. شعر عرفانی فضولی را می‏توان با خواجه شیراز(حافظ) مقایسه کرد. با این تفاوت که فضولی اشعار خود را در سه دیوان ترکی و عربی و فارسی گردآورده است و هر سه دیوان او از صلابت و استحکام برخوردار است. فضولی خود گوید:

سخن خوانی کشیدم پیش اهل روزگار
ذوق‏ه ای گونه ‏گون در وی ز انواع نعم
نیستم شرمنده هر مهمان که آید سوی من
خواه از ترک آید و خواه از عرب خواه از عجم
هر که باشد گو بیا و هر چه باید گو ببر
نعمت باقی‏ است این قسمت نخواهد گشت کم.
اثر لیلی مجنون فضولی به زبانهای مختلف جهان ترجمه شده است
اشعار داستانی فضولی را تنها می‏توان با نظامی گنجوی مقایسه کرد. اثر لیلی و مجنون او به زبان ترکی که به زبانهای مختلف جهان ترجمه شده و الهام ‏بخش شکسپیر و دیگران بوده شاهد این مدعاست.
فضولی حکیم است و آثاری در طب دارد. فضولی مورخ است و تاریخ انبیاء را از آدم تا خاتم و از خاتم تا خامس آل‏ عبا نگاشته است. این اثر او به نام حدیقةالسعدا به زبان ترکی و به سبک گلستان سعدی به نظم و نثر نوشته شده است.
فضولی اولین شاعر شیعی و مرثیه سرا است
از همه اینها گذشته، فضولی از جهتی دیگر برای آذربایجان و ادبیات آذری مهم است و آن اینکه فضولی شاعر شیعی است و اولین شاعر مرثیه‏ سرای آذربایجان می‏باشد. فضولی همانگونه که خود گفته
غافل از آه فضولی مشو ای بی‏پروا
که ز سوز جگر است و اثری خواهد داشت
مرثیه ‏هایش از سوز جگر است و بر خواننده و شنونده تأثیر می‏گذارد.فضولی در یک ترکیب ‏بند 5 بندی شامل 30 بیت حادثه کربلا را به صورتی جانسوز و دلنشین بیان کرده است.
بند اول:
ماه محرم اولدو شفقدن چیخیب هلال
قیلمیش عزا تؤکوب قانی خم بیرله اشک آل
اولاد مصطفایه مدد قیلمامیش فرات
کئچیرمه‏ سین می یئرلره آنی بو انفعال؟
چوخدور حکایت الم شاه کربلا
البته چوخ حکایت اولور موجب ملال
عزم ائیله ‏سن غم شهدا شرحین ائتمگه
هر سبزه کربلاده آچیبدیر زبان حال
تجدید ماتم شهدا قیلدی روزگار
زار آغلا ای کؤنول بوگون اولدوقجا احتمال
میدان چرخی جلوه‏ گه دود آه قیل
گردون دون ‏ایله گونو غمدن سیاه قیل
فضولی اصالتاً از آذربایجان ولی ساکن کربلا بود
لازم به یادآوری است که مولانا محمد بن سلیمان فضولی بغدادی اصلاً آذربایجانی بوده ولی تقریباً تمام عمر خود را در سرزمین مقدس کربلا سپری کرده و هم اکنون مزار آن بزرگوار در کربلا باقی است و زیارتگاه اهل عرفان می‏باشد. با دو بیت از دیوان فارسی فضولی که حاکی از عشق سرشار او به سرور آزادگان جهان و هم اشاره به ساکن بودنش در خاک مقدس کربلاست بر سخنم نقطه می‏گذارم.
چون خاک کربلاست فضولی مقام من
شعرم به هر کجا که رود حرمتش رواست
زر نیست، سیم نیست گهر نیست لعل نیست
خاک است شعر بنده ولی خاک کربلاست.

بهرام اسدی- شاعر، نویسنده و پژوهشگر ادبیات

انتهای پیام/