خطر بوم شناختی ۸۰ درصد آران و بیدگل را تهدید می کند

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از خطب شکن؛روش‏‌های ارزیابی خطر بوم‏ شناختی متعددی طی دهه‏‌های گذشته در سراسر جهان به ‌منظور ارزیابی آثار آلاینده‏‌ها بر پذیرنده‏‌های مختلف مانند گونه‏‌های مختلف حیات ‏وحش توسعه ‏یافته‏ است، اما تا کنون چنین روش‌هایی به‌ندرت برای تعیین خطرهای بالقوه بوم ‏شناختی در ایران استفاده ‏شده است.

انواع آلاینده‌های خاک

آلاینده‌های محیطی به دونوع آلاینده‌های آلی و غیرآلی تقسیم بندی می‌شوند. آلاینده‌های آلی ترکیباتی هستند که دارای اتم‌های کربن و هیدروژن هستند و به هیدروکربن‌ها معروفند.

آلاینده‌های غیر آلی شامل فلزات سنگین و عناصر رادیو اکتیو می‌باشند. در تقسیم بندی شیمیایی، عناصر فلزی به سه گروه تقسیم می‌شوند:

۱-فلزات: دسته‌ای از عناصر شیمیایی هستند که جامد براق ایجاد کرده و‌ هادی خوب گرما و الکتریسیته هستند. این تعریف شامل همه فلزات نمی‌شوند. مثلاً جیوه یک فلز مایع است.

۲-شبه فلزات: دسته‌ای از عناصر شیمیایی هستند که دارای ویژگی حد واسط فلزات و غیر فلزات می‌باشند مثل ژرمانیم و تالیم.

۳-فلزات سنگین: عناصری هستند که دارای وزن اتمی ۶۳/۵۴ تا ۲۰۰/۵۹ گرم بر مول بوده و وزن مخصوص آن‌ها بیشتر از ۴ گرم بر سانتیمتر مکعب هستند. اغلب به علت این که غلظت فلزات سنگین کمتر از یک درصد است آنها را جز عناصر کمیاب طبقه بندی می‌کنند.

فلزات سنگین از دو راه کلی زیر به خاک وارد می‌شوند: هوازدگی سنگ‌های معدنی و فعالیت‌های انسانی. منابع آلاینده فلزی ناشی از فعالیت‌های انسان نیز شامل ذوب و استخراج فلزات، فعالیت‌های صنعتی،  رسوبات اتمسفری، فاضلاب‌ها و فعالیت‌های کشاورزی مثل استفاده از آفت کش‌های حاوی فلزات سنگین، کود و مواد بهساز خاک و حشره کش‌هاست.

روش شناسی ارزیابی‌های بوم شناختی

در ارزیابی‌های بوم شناختی نمونه‌های خاک سطحی در ‌عمق صفر تا ۳۰ سانتی‌متر، از سطح منطقه تحت بررسی با توجه به نقشه‏‌های خاک‏‌شناسی، زمین‏‌شناسی، کاربری اراضی و توزیع منابع آلاینده شامل موقعیت معادن، صنایع، شبکه جاده‏‌های اصلی، محل‏‌های دفن زباله، زمین‏‌های کشاورزی جمع‏‌آوری و برای تعیین غلظت کل آرسنیک، کادمیوم، مس، منگنز، روی و دیگر مواد آلاینده که معمولا به نقشه‏‌های غلظت عناصر به‌منظور تهیه نقشه خطر بوم‌‏شناختی فلزات سنگین ختم می‌شود، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

خطر برای حدود یک سوم خاک زمین

سطح کل خاک کره زمین در حدود ۱۴۴۷۷ میلیون هکتار تخمین زده می‌شود که بیش از سه میلیون هکتار آن در معرض آلودگی با مواد شیمیایی قرار دارد. مهم ترین آلاینده‌های خاک‌های شهری، فلزات سنگین می‌باشند که به علت کم تحرکی به مرور در خاک انباشته می‌شوند. در دهه‌های گذشته بررسی عمده فلزات سنگین در خاک شهری به تعیین مقدار این فلزات محدود شده بود، در حالی که با توجه به تغییرات مکانی و زمانی فلزات سنگین خاک، شناخت منشأ، مقدار و الگوی تغییرات مکانی و زمانی این فلزات ضروری است.

خطر بوم شناختی در ۸۰ درصد آران و بیدگل

در این زمینه در سال ۱۳۹۳ پژوهشی با هدف تعیین توزیع مکانی فلزات سنگین ، تأثیر کاربری اراضی بر غلظت فلزات سنگین، ارزیابی خطر بوم شناختی عناصر در خاک و شناسایی منابع بالقوه آلاینده‌ها در شهرستان آران و بیدگل انجام شد که در آن ۱۳۵ نمونه خاک سطحی از عمق صفر تا ۲۰ سانتیمتر به صورت تصادفی انتخاب و غلظت فلزات سنگین در نمونه‌های خاک پس از هضم به روش اسیدی توسط دستگاه طیف  سنجی جذب اتمی قرائت شد.

نتایج این پژوهش نشان داد که میانگین غلظت کادمیوم، سرب، روی، مس و نیکل در خاک سطحی شهرستان آران و بیدگل به ترتیب ۰/۷۲، ۱۱/۴۱، ۴۸/۵۹، ۱۴/۸۲ و ۲۱/۸۷ میلی گرم بر کیلوگرم بوده است. بر این اساس نتایج تحقیق حاکی از آن بود که نوع کاربری، عامل مؤثری بر روند افزایشی غلظت این فلزات در خاک سطحی بوده است و بیش ترین غلظت کادمیوم در منطقه صنعتی و پس از آن در منطقه مسکونی دیده شد.

کاربری کشاورزی با بیابانی نیز دارای اختلاف معنی دار بوده است که احتمالاً به واسطه کاربرد کودهای کشاورزی فسفاته حاوی کادمیوم در مناطق کشاورزی است. بر اساس شاخص ارزیابی خطر بوم شناختی (RI)، بیش از ۸۰ درصد منطقه دارای خطر بوم شناختی قابل توجه است.

*کارشناس ارشد منابع طبیعی

انتهای پیام/ خطب شکن/ ی