استقبال مردم قاینات از عید/ آیین کوزه شکنی

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل ازنسیم قائن ، نوروز، قصه آمدن یک سال نو و غصه رفتن یک سال کهنه را خبر می‌دهد؛ سالی با همه خوبی‌ها و بدی‌ها و تلخی‌ها و شیرینی هایی که می‌آید و حالا هم آخرین روزهای خود را می‌گذراند، شمارش معکوس طبیعت برای پایان سال شروع شده و همه مردم در جنب و جوش گرفتن جشن برای آغاز سال جدید هستند.

عید نوروز از باستانی‌ترین اعیاد ملی ایرانیان بوده که میراث مشترک و نماد وحدت فرهنگی ایرانیان محسوب می‌شود. این عید ملی در طول تاریخ همواره با آداب و رسوم و آیین‌های ویژه‌ای برگزار می‌شدکه هر کدام از آیین‌ها بومی و مختص یک نقطه از کشور عزیزمان ایران است.

هر سال با فرا رسیدن نوروز مردم دیار دارالمومنین شهر طلا و یاقوت سرخ قاین آیین کوزه شکنی را بعد از برگزاری چهارشنبه سوری بدین شرح اجرا می کردند که کوزه های کهنه و قدیمی را که آب از آن تراوش نمی کرد و به عبارتی آب را سرد نمی کرد و داخل آن جلبک می گرفت و دیواره ی آن سبز رنگ می شدو قسمت پایین کوزه ها هم که داخل سبودان(ظرف سفالی که از بالا به شکل هشت انگلیسی بود) و رنگ آن تغییر کرده بود  از سر در حیات خانه به داخل کوچه می انداختند و اعتقادشان به این بود که  با شکسته شدن این کوزه بلا و بیماری از این خانواده دور خواهد شد. در هنگام پرتاب کردن کوزه هم این شعر را می خواندند:                                                   

سال نو کوزه نو   شیطو برو شیطو برو

داخل کوزه آب به همراه چند سکه (پول خرد) و انگشتری بود و به دسته کوزه هم یک دستمال با رنگ شاد و یک چارقد و لچک (روسری سه گوش) گره می زدند که هریک دارای مفهومی بود.

پس از شکستن کوزه و ریختن محتوای آن، اولین رهگذر بنا به سلیقه و احتیاج و ذوق خود از محتوای کوزه شکسته انتخاب می نمود. عمل شکستن کوزه ها از بالای بام و پرتاب آن به داخل کوچه بیشتر توسط دختران دم بخت انتخاب می شد که با لباس های محلی و نو با رنگ های شاد و گرفتن کوزه با دو دست در بالای سر و سپس پرتاب کردن آن منظره بسیار دیدنی بود.

کوزه شکسته با محتوای آن حرف ها داشت اگر جوانی که منتظر دامادی بود و نیت دختری را داشت باید از این فرصت استفاده می کرد و سکه و انگشتری و چارقد را به عنوان نشانه و علاقه به آن خانواده جمع می کرد( لازم به ذکر است که آب داخل کوزه دستمال را خیس می کرد که این نشانه روشنایی و خوشبختی بود) اگر آن دستمال و لچک (روسری سه گوش) به دست خانواده دیگری می افتاد حق خواستگاری را از خانواده پسر می گرفت و پسر دم بخت باید به هر قیمتی که شده آن دستمال را می گرفت تا پاگشای خانه دختر باشد، گاهی دستمال به دست خانواده ای می افتاد که نه دختر دم بختی داشت و نه پسری آن وقت خانواده پسر دار از او خواهش می کردند تا برای (کدخوری) خواستگاری به خانه عروس برود و چارقد و یا لچک (روسری سه گوش) را برایشان ببرد . او باید انگشتری کوزه شکسته شده کوزه خانه داماد را هم به عنوان نشانه می برد و به دست عروس می کرد و می گفت :

بُو مدیم بُو مدیم                        کِلِکی بیَردیُم

چون کلکی و سکه و دستمال از آب داخل کوزه خیس شده بود آن را به عنوان عاقبت به خیری دو جوان می دانستند. آقا پسر دم بخت هم که داماد آینده بود باید یک کوزه نو می گرفت و از قنات آب می کرد و به خانه پدر زن ( خُسر) خود می رفت و می گفت مرا به غلامی بپذیرید. پیش زمینه ای می شد برای امر خواستگاری و ارتباط دو خانواده و سپس ازدواج دو جوان.

این آیین را اگر از دیدگاه بهداشتی مورد بررسی قرار دهیم به این نتیجه می رسیم که در آن زمان
 نمی توانستند به مردم بگویند که دیواره ی کوزه ها که پوشیده شده از جلبک هست میکروب دارد و سبب بیماری می شود به آنها می گفتند که شیطان در داخل این کوزه ها جای گرفته و باید این کوزه ها شکسته شود.

از دیدگاه دوم در این زمان که سال تحویل می شد و مردم به انتظار سال نو بودند شغل کوزه گری هم احیا  می شد و کوزه گر ها و کوزه فروش ها همه انتظار روزهای آخر سال را می کشیدند تا مردم با مراجعه به آنها کوزه های شکسته خود را خریداری نمایند.

لازم به ذکر است که داخل این مغازه ها انواع کوزه از کوچک(تنگ) و بزرگتر (سوچه) و کوزه های بزرگتر (سبو) می گفتند.

سوم این که این خود یک جشن بزرگی بود و در پایان هر سال که بعد از پریدن از روی آتش و گفتن:

زردی من ازتو             سرخی تو از من

حال زمان آن می رسید تا غم و اندوه و شیطان از خانه ی خود دور کنند و خانواده ها از این طریق به صورت غیر مستقیم زمان ازدواج دخترانشان را اعلام می کردند.

خانواده داماد بعد از قبول مراسم بله و برون، جشن عید بسیار مفصلی با حضور خانواده عروس برگزار می کرد و در روز عید با سینی (مجمعه)های پر از شیرینی و آجیل که با روپوش گلدوزی شده از جنس ترمه بود آن را روی سر چند نفر می گذاشتند و به عنوان پیش کش به خانه عروس می بردند و این شعر را می خواندند:

کوزه ها را شکستیم                 از دست شیطون رستیم

دست عروس و داماد                     تو دست هم ببستیم

مراسم کوزه شکنی شهرستان قاین خراسان جنوبی با شماره 817 در تاریخ چهارم بهمن ماه 91در فهرست میراث ناملموس (معنوی ) کشور به ثبت رسید.

انتهای پیام/