موانع هویتی صلح سوریه

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از شبکه اطلاع رسانی هرمز؛بحران سوریه در حالی در آغاز سال ششم خود است که تا کنون هیچ چشم انداز روشنی برای حل دراز مدت و مورد رضایت طرف های درگیر مشاهده نمی شود، اگرچه وجود طرف های خارجی واگرا و متعارض و تکثر و گوناگونی طیف طرف های در گیر در هر دو سوی معارض و هوادار نظام یکی از مولفه های موثر در پیچیده تر شدن اوضاع و سخت تر شدن وصول به یک راه حل نهایی است، با این حال صرف اتکا به این دو فاکتور نمی تواند توجیه کننده ی مناسبی برای مسئله باشد.

به نظر می آید بهترین ومناسب ترین توجیه علمی برای فهم این معضل که با واقعیت های میدانی هم پشتیبانی می شود همانا توجه به ریشه های هویتی و گفتمانی این بحران است .

مسئله ای که حقیقتا به چالشی اساسی در سوریه و فراتر از آن در سطح کل منطقه موسوم به خاورمیانه بدل شده و ضمن دامن زدن به موج جدیدی از انحطاط ژئوپلیتیک آسیای غربی، تصورات موجود مبنی بر امکان حل بحران جاری را با بن بست مواجه می سازد.

هویت در آیینه تاریخ

با این حال فهم تحولات سوریه به شدت با فهم تحولات هویتی-ژئوپلیتکی پس از فروپاشی عثمانی درهم تنیده بوده و نمی توان این دو را جدا از هم تصور کرد.

از همین رو برای درک صواب از چرایی تشدید بحران جاری این کشور چاره ای جز بازگشت به تاریخ ۱۰۰ ساله  اخیر منطقه نخواهیم داشت.

واقعیت آن است که بررسی تاریخچه ۱۰۰ساله ی اخیر (۱۹۱۶-۲۰۱۶م) در منطقه ی آسیا غربی نشانگر وجود دو موج انقلاب ژئوپلتیک در مسیر شکسته شدن قلمروی بازیگران و تقلیل جغرافیای ایشان است.

نخستین موج از این انقلاب قهقرایی در تنزل نظم خلافت(به عنوان محور ثقل ژئو پلیتیک منطقه ای ) به نظم پان عربیسم – پان ترکیسم ستیزه جویانه تقابل جویانه ی پسا عثمانی متبلور می شود (فرو کاهش الگوی خلافت به الگوی ناسیونالیستی) که با صحنه پردازی و طراحی قدرت های استعماری اروپایی(همچون فرانسه و انگلستان) و دامن زدن به جنبش های پان عربیستی-پان ترکیستی پیش از جنگ جهانی اول ، طرح شکل گیری دولت-ملت هایی مصنوعی در بخش عربی نشین خلافت عثمانی ترسیم می شود که از مولفه ای به نام    ” ملت واحد ” برخوردار نیستند.

در نتیجه تجزیه ی منطقه ی آسیای غربی بر پایه ی گونه ای از تحمیل استعماری و بدون لحاظ کردن اقتضائات فرهنگی ، سیاسی ، مذهبی و در قالب معاهداتی چون سایکس-پیکو بر تن منطقه رخت برپوشانده و نظم ژئوپلیتیکی شکننده ای برقرار ساخت که در پیشگاه مردم منطقه حتی از حیث سیاسی، امنیتی و هویتی هم مطلوبیت و اولویت نداشت.

تقسیم جغرافیایی شکننده قلمرو عثمانی بر اساس اختلاط “خرده هویت های هم ستیز” اگرچه به شکل گیری چرخه ی بی ثباتی و نارضایتی(به ویژه میان خرده هویت های مقهر و مغلوب) انجامید، با این حال شکل گیری دولت_ملت های جدیدی را به دنبال داشت که توانستند تحت تبلیغ چتر هویتی (ملی گرایی) برای قریب به یک قرن تا زمان حاضر خرده هویت های مختلف نژادی ، زبانی ، قومی و مذهبی مختلف را تحت حاکمیت خود قرار داده و نظم ژئوپلیتیکی مشروب شده سایکس_پیکو را استمرار بخشند.