علت اصلی کم‌آبی آبشارهای شوشتر+تصاویر

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از شوشترروز: با توجه به اینکه در دوران خشک‌سالی به سر می‌بریم، اولین تصور همه ما این بوده که خشک شدن آبشارها به علت همین خشک‌سالی‌ها باشد متوجه مشکل بسیار بزرگ و مهمی شدم که به‌مرور ایام و گذشت سالیان متمادی به وجود آمده و بسیار عجیب است که مورد غفلت مردم و مسئولین قرارگرفته است.

ورودی دهانه‌های بند میزان توسط جزیره‌هایی که از آبرفت و گیاهان آبزی تشکلی شده، بسیار کم‌عمق و عملاً مسدود شده است. بند میزان تأمین‌کننده آب آبشارها و آسیاب‌ها و همچنین تمامی زمین‌های کشاورزی و روستاهای مسیر شاخه گرگر رود کارون در شهرستان شوشتر است. مسدود شدن دهانه‌های این بند به معنای کاهش بسیار شدید آب ورودی به این شاخه و مشکلات بسیاری است که طی سال‌های اخیر گریبان‌گیر آبشارهای شوشتر و کشاورزان و روستانشینانی شده که از حقابه دیرینه و همیشگی خود محروم مانده‌اند.

 تصویر ۱: قسمت‌هایی از رسوبات که مانند جزیره‌هایی از آب بیرون آمده و یا از زیر آب قابل‌مشاهده هستند

تصویر ۲: همان جزیره‌های رسوبی از نمای روی بند میزان

تصویر ۳: یکی دیگر از موارد نشان داده‌شده در تصویر ۱

تصویر ۴: رسوباتی که مانع رسیدن آب به بند میزان شده‌اند از نمای بقعه سید محمد گلابی

در تصویر ۴ از نمایی دورتر جزیره‌ها را می‌بینیم. این رسوبات، عمق رودخانه در قسمت ورودی دهانه‌های بند میزان را بسیار کاهش داده‌اند. به‌صورتی که با ۲۰ یا ۳۰ سانتی‌متر پایین رفتن سطح آب، کف رودخانه و جلبک‌ها و گیاهان آبزی آن قابل‌مشاهده است.

دلایل ایجاد چنین رسوباتی به این شرح است:

۱٫ خواص ذاتی بندها: بندها و تمامی سازه‌های آبی، باعث کاهش سرعت جریان آب و درنتیجه رسوب‌گذاری بیشتر در بالادست و پایین‌دست خود می‌شوند. این فرایند پیوسته در جریان بوده و کم‌کم باعث مدفون شدن بند در رسوبات و درنتیجه، قطع شدن جریان آب عبوری از آن می‌شود.

۲٫ ورود فاضلاب: ورود فاضلاب به جریان آب منتهی به بند، باعث افزایش رشد جلبک‌ها و گیاهان آبزی می‌شود (پوشش سبز). پوشش گیاهی بستر رودخانه از عوامل کاهش سرعت جریان آب است و در مهندسی رودخانه هم کاربرد وسیعی برای بسترسازی و استحکام بستر دارد. پس ورود فاضلاب به رودخانه، به‌صورت غیرمستقیم باعث کاهش سرعت حرکت آب و نشست بیشتر رسوبات می‌شود.

مشکلات ناشی از تشکیل رسوبات و کاهش جریان آب شاخه گرگر:

۱٫ کاهش حقابه بهره‌برداران گرگر و درنتیجه به وجود آمدن زیان اقتصادی و مشکلات حقوقی.

۲٫ کاهش آب ورودی به آبشارهای شوشتر و کاهش جاذبه گردشگری آن‌ها.

۳٫ مشکلات بهداشتی ناشی از کاهش نسبت آب گرگر به فاضلاب‌های واردشده به آن.

۴٫ مدفون شدن تدریجی بند میزان در رسوبات و قطع کامل جریان آب گرگر.

مرگ بند میزان

مهم‌ترین کاربرد بند میزان، جدا کردن رود کارون به دو شاخه گرگر (دو دانگ) و شطیط (چهار دانگ) است. یکی از آثار مشهود مرگ تدریجی بند میزان، جدا شدن جریانات آبی رود کارون، قبل از رسیدن به بند است. همان‌طور که در شکل ۵ و فیلم گرفته‌شده به‌وضوح دیده می‌شود، رود کارون با رسیدن به این جزیره‌های رسوبی و قبل از رسیدن به بند میزان، به دو جریان مجزا تقسیم می‌شود. جریان کوچک‌تر به سمت بند میزان حرکت می‌کند و بند هم به‌نوبه خود این جریان کوچک را بازهم کاهش می‌دهد و درنتیجه سرعت حرکت آب بسیار کم می‌شود. این فرایند به‌مرورزمان، باعث بالاتر رفتن سطح رسوبات می‌شود تا حدی که دیگر آبی به دهانه‌های بند میزان نرسیده و بند به‌طور کامل مسدود خواهد شد.

تصویر ۵ الف: جدا شدن و انحراف جریانات رود کارون قبل از رسیدن به بند میزان

تصویر ۵ ب: جهت حرکت جریانات رود کارون با فلش مشخص‌شده‌اند

*راه‌حل*

بهترین و مؤثرترین راه‌حل این مشکل، لایروبی کامل ساحل شرقی کارون در حدفاصل بقعه سید محمد گلابی تا بند میزان است. مسئولیت لایروبی رود کارون بر عهده بخش مهندسی رودخانه اداره امور آب شهرستان است اما باید با هماهنگی پایگاه سازه‌های آبی انجام شود تا باعث ایجاد خسارت به بند میزان نشود.

همچنین، جهت جلوگیری از رشد دوباره گیاهان و جلبک‌ها، باید از ورود فاضلاب به این بخش جلوگیری نموده و یا حداقل کنترل شود. این کار هم نیازمند تکمیل طرح انتقال و تصفیه فاضلاب شهر شوشتر است که متأسفانه از چندین سال پیش، به حال خود رهاشده است.

امیدوارم تا قبل از شروع فصل بارندگی، لایروبی این بخش از رودخانه انجام شود تا من هم بتوانم تصاویر عملیات لایروبی را در وبلاگم قرار بدهم و از مسئولین زحمت‌کش و دلسوز شهرمان تشکر کنم.

 محسن گنج

انتهای پیام