بیکاری نه مطلوب جامعه است و نه مورد رضایت خداوند

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از روشن خبر، دکتر محسن پور محمد، عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی گیلان، در یادداشتی به بررسی اهمیت کار و تلاش در قرآن کریم و روایات پرداخته است که در ذیل می خوانید:

اهمیت کار و تلاش در قرآن کریم و روایات اسلامی بر کسانی که با مبانی دین اسلام آشنایی دارند پوشیده نیست. در قرآن کریم انجام کار به خدا و انبیاء بزرگ نسبت داده شده است. و راهکارهای فراوانی نیز برای تشویق و ترغیب مؤمنان به کار و تلاش آمده است. فعالیت تولیدی و کسب و کار، با چیرگی بر طبیعت و استخدام آن، وظیفه مستمر و روزانه است. خدای سبحان می‌فرماید روز را برای تحصیل معاش مقرر کردیم و در آن فرصت کافی جهت طلب روزی، فراهم است : « وَ جَعَلْنَا النَّهارَ مَعاشاً» ؛ «و روز را وسیله‏اى براى زندگى و معاش قرار دادیم»[۱]«إِنَّ لَکَ فِی النَّهَارِ سَبْحاً طَوِیلاً»« و تو در روز، تلاش مستمر و طولانى خواهى داشت ».[۲]

بعلاوه حوزه کار بشر، محدود به نقطه خاصی نیست؛ بلکه از اعماق دریاها تا اوج آسمانها و فراخنای خشکی و صحرا میدان کار و تلاش است. قرآن کریم می فرماید:

«هُوَ الَّذی جَعَلَ لَکُمُ الْأَرْضَ ذَلُولاً فَامْشُوا فی‏ مَناکِبِها وَ کُلُوا مِنْ رِزْقِهِ وَ إِلَیْهِ النُّشُورُ او است آن کسى که زمین را براى شما رام کرده پس در اقطار آن آمد و شد کنید و از رزق آن بخورید و بدانید که زنده شدن بار دیگر شما به سوى او است» «[۳]. «وَهُوَ الَّذِی سَخَّرَ البَحْرَ لِتَأْکُلُوا مِنْهُ لَحْماً طَرِیّاً وَتَسْتَخْرِجوا مِنْهُ حِلْیَه تَلْبَسُونَهَا وَتَرَی الفُلْکَ مَوَاخِرَ فِیهِ وَلِتَبْتَغُوا مِن فَضْلِهِ وَلَعَلَّکُمْ تَشْکُرُون» اوست که دریا را مسخّر ساخت تا از آن، گوشت تازه بخورید و زیورهایی که چون دُرّ و مرجان و خز می‌پوشید، بیرون آورید و کشتیها را در آن، شکافنده می‌بینی تا از فضل او بجویید و تا شاید شکرگزار باشید.» [۴]

انسان تا زنده است باید به کار و تلاش پرداخته، برای جامعه خویش مفید باشد.و هر کاری که به عهده و در توان اوست به نحو احسن انجام دهد، خواه کشاورزی، دامداری، صنعت یا کارهای فرهنگی و علمی. روشن است که کار تنها منحصر به فعالیت بدنی نیست؛ بلکه دانشمندی که با دانش و تحقیق خود در رفع مشکل علمی جامعه می‌کوشد یا پزشکی که بیماران را مداوا می‌کند یا مهندسی که طرح فنّی می‌ریزد یا دانش‌پژوهی که در راه تحصیل دانش رنج می‌برد و مانند آن، هر کدام از این کوشش های علمی و پژوهشهای تحقیقی، مصداق بارزی از کارند.

بعلاوه در اسلام کار به قدری ارزشمند است که هر کس تا جان در بدن دارد باید تلاش و کوشش نماید. پیامبراکرم صلّی الله علیه و آله و سلّم می فرمایند:

«ان قامت الساعه و فی ید أحدکم الفسیله فإن استطاع أن لا تقوم الساعه حتی یغرسها فلیغرسها»«اگر نشا و یا نهالی در دست شماست و قیامت هم در آستانه برپایی باشد؛ و چیزی به پایان زندگی شما نمانده است مگر به اندازه کشت آن نهال؛حتما آن نهال را بکارد!» [۵]

بیکاری ممنوع

بیکاری نه مطلوب جامعه است و نه مورد رضایت خداوند. در اسلام، مردم به همان مقدار که به تلاش در عرصه تولید، ترغیب و تشویق شده‌اند، از کم‌کاری و سستی منع شده‌اند؛ فرد بیکار مورد خشم و غضب الهی است و با بیکاری در واقع بزرگ‌ترین تهدید و بدبختی را در دنیا و آخرت برای خود فراهم کرده است؛ چنانکه امام کاظم علیه السلام می‌فرماید:

«إیاک و الکسل و الضجر فإنهما یمنعانک من حظک من الدنیا و الآخره»[۶] و «إن الله لیبغض العبد الفارغ»[۷]

از این جهت انسان بیکار اگر دعا کند نیایش وی مستجاب نمی‌شود. هر چند مقدار کاری که از یک جوان برومند توقع می‌رود و از سالمند انتظار نمی‌رود، ولی با ملاحظه توان جسمی و فکری افراد همگان موظف به کار هستند.در روایت دیگری امام صادق علیه السلام می فرماید پدرم به من وصیت کرد که از سستی و کم کاری بپرهیزم و فرمود که پدر ایشان نیز به او همین وصیت را کرده است:

« قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ ص فِی حَدِیثٍ وَ إِیَّاکَ وَ الْکَسَلَ وَ الضَّجَرَ فَإِنَّ أَبِی بِذَلِکَ کَانَ یُوصِینِی وَ بِذَلِکَ کَانَ یُوصِیهِ أَبُوهُ»[۸]

در احادیث دیگری بیکاری را آفت زندگی دانسته و می فرماید تنبلی و سستی موجب می شود که انسان نه به سهم خود از مواهب طبیعی برسد و نه می تواند حق خدا را ادا کند و نه حق مردم را:

 «و قال أبو عبد الله جعفر بن محمد ع إیاک و الکسل و الضجر فإنهما مفتاح کل شر من کسل لم یؤد حقا و من ضجر لم یصبر على حق» [۹] پرهیز از هرگونه تنبلی و بیکاری در حدیثی طولانی از وصایای لقمان حکیم به فرزندش نیز آمده است.[۱۰]

[۱] سوره النبأ؛ آیه ۱۱

[۲] سوره المزمل آیه ۷

[۳] سوره الملک آیه ۱۵

[۴] سوره النحل آیه۱۴

[۵] محدث نورى، مستدرک الوسائل، ۱۸ جلد، مؤسسه آل البیت علیهم السلام قم، ۱۴۰۸ هجرى قمری، ج ۱۳، ص ۴۶۰

[۶] کافی، ج ۵، ص ۸۵٫

[۷] وسائل‌الشیعه، ج ۱۷، ص ۵۸

[۸] مستدرک‏الوسائل ج ۱۳ ص ۴۵

[۹] تحف‏العقول ص ۲۹۵   

[۱۰]«و أوصى لقمان ابنه فقال یا بنی…. إیاک و الکسل و الضجر فإنک إذا کسلت لم تؤد فرضا و لا حقا و إذا ضجرت لم تصبر على حق». أعلام‏الدین، ص۹۳