نگاهی اجمالی به الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به گزارش صبح شفت، با وجود اینکه تقریباً همه افراد، در مورد “پیشرفت” اظهار نظر میکنند و کشور ها را به «توسعه یافته»، «در حال توسعه» و «توسعه نیافته» تقسیم میکنند، دور از ذهن نخواهد بود چنانچه لایه هایی از جامعه این تقسیم بندی را امری بدیهی قلمداد کنند. در اینجا سوالی مطرح می شود که آیا “پیشرفت”، امری مطلق و برای همه ملل جهان دارای مفهومی برابر است یا اینکه این موضوع با اختلاف جهان بینی ها و اعتقادات جوامع، تنوع می یابد ؟

در پاسخ باید گفت: در کل می توان پیشرفت را حرکتی آگاهانه و برنامه ریزی شده در مقیاس ملی به سوی امور مطلوب یک کشور دانست . سوال دیگری که پیش می آید اینست که آیا امور مطلوب در نزد همه ملل جهان یکی است ؟

آیا امور مطلوب برای  یک ملتی که جهان هستی را مخلوق خالقی حی و قیوم و جاوید و رحمان و رحیم میداند، با امور مطلوب برای ملتی که جز زندگی دنیوی به حیات دیگری قائل نیست، می تواند یکسان باشد ؟

هر جامعه ای معطوف به جهان بینی و فرهنگ خود، تعریفی از “سعادت انسان” دارد و پیشرفت، وقتی پیشرفت به حساب می آید که به “رستگاری” انسان بیانجامد. مسلم است که بین تعریف رستگاری انسان و تعریف خود انسان رابطه ای محکم وجود دارد. رستگاری انسان منوط به آنست که انسان را چه بدانیم. اگر مفهوم انسان در یک تمدن مبتنی بر مبانی معنوی با مفهوم انسان در یک تمدن مبتنی بر مبانی مادی فرق میکند، بدون تردید، رستگاری انسان نیز در این دو تمدن متفاوت خواهد بود و الگوی پیشرفت آنها همینطور.

تفاوت در جهان بینی و فرهنگ به تفاوت در “اخلاق” منتهی می شود و تفاوت در اخلاق به تفاوت در “سبک زندگی” می انجامد. بعنوان مثال جامعه ای که صرفه جوئی را یک فضیلت تلقی میکند، نمی تواند الگوی پیشرفتی داشته باشد یکسان با جامعه ای که در آن مصرف بیشتر، ارزش محسوب می شود !

تقریبا همه متفکرین غربی معتقدند که پیشرفت فقط یک مصداق دارد و آن همان تحولی است که در ممالک غربی روی داده است. در واقع آنها معتقدند که پیشرفت در تاریخ بشر فقط آن راهی است که غرب از دوره نوزائی تا به امروز طی کرده است و بجز آن الگوی پیشرفت دیگری وجود ندارد.

شکی نیست که چنین فرضی احتیاج به اثبات دارد. تا زمانیکه ثابت نشود مسیری که غربیان پیموده اند سرنوشت محتوم همه ملل جهان و تنها را تحول و پیشرفت است، نمی توان و نباید توسعه غربی را الگو قرار داد. چرا که در این صورت بدون تحقیق دست به کاری زده ایم که کاملاً تقلیدی است.

لذا مقصود از ایرانی بودن الگوی پیشرفت واقعیت هایی است که باید به آنها توجه نمود از جمله اینکه ایران کشوری است با تاریخ کهن و فرهنگی غنی و متنوع، صاحب سرزمینی پهناور، با ذخایر طبیعی گوناگون که در یک موقعیت فوق استراتژیک در جهان، با دارا بودن جمعیتی جوان، با اقوام و خرده فرهنگ های گوناگون و اقلیم و محیط زیستی عالی که باید دقیقاً در حفظ و سلامت آن کوشید. همچنین بسیاری از امور دیگر که به ایران تعلق دارد، همه و همه باید در الگوی پیشرفت در کنار وصف اسلامی بودن مورد توجه دقیق قرار گیرد.

و اما مقصود از اسلامی بودن الگوی پیشرفت، نگاه ما در این الگو به آرمان ها و اصول اسلامی است. به عبارت واضح تر منظور از اسلامی بودن اینست که الگوی پیشرفت را به احکام اسلامی و واجبات و محرّمات مقید نماییم؛ چیزی که جهان امروز بسیار به آن نیازمند است.

در عین حال واقعیت های جهان امروز را هم باید در نظر گرفت. جهانی که در آن سلطه گران با انواع سلاح ها برای تسلط بر ملت های ضعیف مجهز شده اند. ما نیز نباید ضعیف باشیم. اگر از غیرت و جوانمردی مسلمان ایرانی غافل شویم و خود را برای دفاع از خود آماده نکنیم، مستکبران ما را نابود خواهند کرد و دیگر ملت مستقلی باقی نخواهد ماند تا بخواهد بر پایه فرهنگ و هویت ملی خود برای خود الگوی مستقلی اختیار کند.

نکته قابل توجه دیگر اینکه اعتقاد به الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت به معنای آن نیست که چشم بر تجارب سایر ملل ببندیم و از راه حل های عقلانی و دستاورد های علمی و تکنولوژی های نوین دیگران در حلّ مشکلات خود استفاده نکنیم. استقلال در انتخاب الگو، به معنای ردّ عقلانیت و منطق نیست. به همان اندازه که باید ضعف ها و ناکامی های دیگران برای ما موجب عبرت باشد، نقاط قوت و موفقیت های آنها نیز میتواند مورد توجه ما قرار گیرد …

امیر فروتن