به گزارش خبرنگار فرهنگی شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ زمزمه‌های بازگشت «قاچاقچیان کتاب» به بازار نشر، دیگر تنها یک هشدار صنفی نیست؛ بلکه زنگ خطری جدی برای اقتصاد فرهنگ است. پس از یک دوره رکودِ فعالیت‌های نظارتی در سال‌های اخیر، «کارگروه صیانت از حقوق ناشران و مؤلفان» با رویکردی جدید احیا شده است. اما آیا در دنیایی که قاچاق کتاب از بساط‌های کنار خیابان به پلتفرم‌های آنلاین و ویترین کتاب‌فروشی‌های رسمی نفوذ کرده، ابزارهای سنتی همچنان کارسازند؟
کارگروه صیانت در دور تازه فعالیت‌های خود، با یک واقعیت تلخ دیجیتال مواجه است. اگر در دهه ۹۰، تمرکز اصلی بر جمع‌آوری بساط‌گستران بود، امروز نظارت بر فضای مجازی در رأس هرم وظایف این کارگروه قرار گرفته است.
کارگروه دیگر صرفاً به دنبال جمع‌آوری کتاب نیست، بلکه به دنبال برخورد با «منشأ» تخلف است. پلتفرم‌های بزرگ فروش آنلاین مانند دیجی‌کالا و باسلام که پیش‌تر بدون نظارت بر اصالت کالا، بستری برای فروش کتاب‌های جعلی و افست فراهم کرده بودند، اکنون در کانون توجه این کارگروه قرار دارند.
یکی از وظایف حیاتی جدید این کارگروه، الزام پلتفرم‌ها به پذیرش مسئولیت حقوقی در قبال کالاهای عرضه‌شده است. این یعنی نظارت پسینی جای خود را به نظارت پیش‌دستانه بدهد.
گزارش‌ها نشان می‌دهد کارگروه صیانت وزارت ارشاد که در دفتر توسعه کتاب و کتاب‌خوانی مستقر است، نقش‌های چندگانه‌ای را ایفا می‌کند.
یکی از وظایف کلیدی این کارگروه، ایجاد زنجیره هماهنگی میان اتحادیه ناشران، شهرداری و قوه قضائیه است. این کارگروه اکنون به عنوان بازوی اجرایی و رابط بین صنوف و دستگاه‌های قضایی به‌ویژه دادسرای فرهنگ و رسانه عمل می‌کند تا پرونده‌های قاچاق کتاب با سرعت و جدیت بیشتری پیگیری شوند.
نفوذ کتاب‌های قاچاق به شبکه توزیع رسمی، کارگروه را بر آن داشته تا نظارت بر کتاب‌فروشی‌ها را تشدید کند. شناسایی محموله‌های غیرمجاز پیش از رسیدن به دست مخاطب نهایی، اکنون بخشی از پروتکل‌های کاری این کارگروه است.
اصلاح قوانین یکی از وظایف پنهان اما حیاتی کارگروه، پیگیری برای به‌روزرسانی قوانین است. خلأهای قانونی که در دهه ۹۰ مانع از ریشه‌کنی کامل قاچاق کتاب شد، هنوز پابرجاست. کارگروه صیانت اکنون موظف است تا با رایزنی با مجلس و دستگاه‌های قضایی، بسترهای قانونی لازم برای برخورد قاطع‌تر با کتاب‌سازی و تکثیر غیرقانونی را فراهم کند.
کارگروه صیانت با یک پارادوکس بزرگ روبروست. اگرچه احیای این کارگروه ضروری است، اما تکیه بر رویکردهای سنتی مانند کشف و ضبط در برابر شبکه‌های پیچیده چاپ دیجیتال و انتشار فایل‌های پی‌دی‌اف، شبیه به جنگ با یک لشکر نامرئی است.
بهره‌گیری از ابزارهای هوش مصنوعی برای پایش پلتفرم‌های فروش و شناسایی الگوهای خرید کتاب‌های قاچاق.
تا زمانی که پلتفرم‌ها ملزم به احراز اصالت کالا و مجوز ناشر نشوند، قاچاق کتاب همچنان مسیر خود را از طریق درگاه‌های آنلاین پیدا خواهد کرد.
افزایش هزینه‌ی تخلف برای قاچاقچیان؛ به‌طوری‌که سود حاصل از چاپ غیرمجاز، در مقابل ریسک‌های قضایی، دیگر صرفه اقتصادی نداشته باشد.
کارگروه صیانت امروز بیش از آنکه یک بازوی نظارتی ساده باشد، باید به نگهبان اقتصاد نشر تبدیل شود. بازار زیرزمینی کتاب، تنها حقوق مادی و معنوی مؤلف را نمی‌رباید، بلکه ریشه‌های اقتصاد رسمی فرهنگ را خشک می‌کند. احیای این کارگروه در وزارت ارشاد و اتحادیه، گام اول است؛ اما گام اصلی، تغییر رویکرد از مبارزه با معلول (دستفروش) به مبارزه با علت (شبکه‌های چاپ دیجیتال و پلتفرم‌های بدون نظارت) است.
ارسال دیدگاه