خیرالرازقین کیست؟/ تفاوت روزی خدا با روزی خلق

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ خداوند در آیه ۱۱ سوره جمعه به عنوان «خَیْرُ الرّازِقین» توصیف شده است. روزی هایی که دیگران به یکدیگر می دهند اگر بتوان نام روزی بر آن نهاد، آمیخته با نقایص فراوانی است؛

چرا که محدود و زودگذر است، امیدی به آینده آن نیست، گاه توأم با منّت و آزار جسمی یا روحی است و گاه همراه با تحقیر یا انتظار مقابله به مثل؛ در حالی که روزیِ خداوند نه حد و مرزی می شناسد، نه بیمی از آینده آن می رود نه کمترین منت و آزار و انتظار مقابله ای در آن است، بلکه از آن لحظه ای که انسان به صورت نطفه ای در رحم مادر قرار می گیرد شامل حال او می شود و تا آخرین لحظه حیات ادامه دارد و حتّی در قیامت نیز برای افرادی که مستحق و لایقند، در سطحی بالاتر و والاتر موجود است.

بعضی از مفسّران داستانی از یکی از خلفای بغداد با بهلول نقل کرده اند که مباحث فوق در آن به صورت جالبی منعکس است. می گوید: «خلیفه بغداد به بهلول گفت: بیا تا روزی هر روز تو را معیّن کنم تا در فکر روزی خود نباشی! بهلول در پاسخ گفت: اگر چند عیب در کار تو نبود، می پذیرفتم! نخست این که تو نمی دانی چه چیز مورد نیاز من است، دوم وقت نیازم را نمی شناسی، سوم از مقدار آن بی خبری، چهارم ممکن است یک روز بر من غضب کنی و آن را بازگیری، ولی خدائی که روزی دهنده من است هیچ یک از این نقایص را ندارد و حتّی آن روز که گناه می کنم باز روزی مرا قطع نمی کند!».(۱)

خدائی که او ساخت از نیست هست *** به عصیان درِ رزق بر کس نبست
از او خواه روزی، که بخشنده او است *** بر آرنده کار هر بنده او است! (۲)

و چه خوب بود بهلول این جمله را هم می افزود که: چه کسی تضمین می کند تا فردا تو بر مسند قدرت باشی و بتوانی به من یا دیگری روزی دهی؟ این سخن را با کلام مبارکی از امیرمؤمنان علی(علیه السلام) پایان می دهیم که در آغاز خطبه معروف به اشباح می فرماید:

«اَلْحَمدُللهِ الَّذی لایَفِرهُ الْمَنْعُ وَ الْجُمُوْدَ وَ لایُکْدِیْهِ الاعْطاءُ وَ الْجُوْدُ، اِذْ کُلُّ مُعْط مُنْتَقِصٌ سِواهُ وَ کُلُّ مانِع مَذْمُوْمٌ ما خَلاهُ وَ هُو الْمَنّانُ بِفَوائد النِّعَمِ وَ عَوائِدِ الْمَزِیْدِ وَ القِسَمْ، عِیالُهُ الْخَلایِقُ، ضَمِنَ اَرْزاقَهُمْ وَ قَدَّرَ اَقْواتَهُمْ وَ نَهَجَ سَبِیْلَ الرّاغِبیْنَ اِلَیْهِ وَ الطّالِبیْنَ ما لَدَیِهِ وَ لَیْسَ بِما سُئِلَ بِاَجْوَدَ مِنْهُ بِما لَمْ‌یُسْئَلْ» (۳)؛

(ستایش مخصوص خداوندی است که بخل و جمود، چیزی بر او نمی افزاید و سخاوت و جود او را فقیر نمی کند؛ چرا که هر بخشنده ای غیر از او نقصان می پذیرد و هرکس دست عطای خویش را باز دارد جز او نکوهش می شود، او است بخشنده انواع نعمت ها و بهره ها؛ تمامی خلق روزی خوار اویند، ارزاق آنها را تضمین کرده و قوّت آنها را معیّن ساخته و راه علاقه مندان و خواستاران آنچه نزد او است را روشن ساخته است. او چنان است که سخایش در آنجا که از وی بخواهند بیش از آنجا که از او نخواهند نیست!).(۴)

پی نوشت:

(۱). تفسیر روح البیان، حقی بروسوی، اسماعیل، دارالفکر، بیروت، بی تا، ج ‌۹، ص ۵۲۸، سورة جمعة، آیة ۱۱.

(۲). همان.

(۳). نهج البلاغة، شریف الرضی، محمد بن حسین، محقق / مصحح: للصبحی صالح، هجرت، قم، ‌۱۴۱۴ ق، چاپ اول، ص ۱۲۴، خطبه ۹۱، وصف الله تعالی.

(۴). پیام قرآن، مکارم شیرازی، ناصر، با همکاری جمعی از فضلاء، دار الکتب الاسلامیه، تهران، ۱۳۸۶ ش، چاپ نهم، ج ۴، ص ۴۱۶.