به گزارش خبرنگار اقتصادی شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ طی روزهای اخیر نخست‌وزیر ارمنستان از کاهش اولویت این پروژه در سیاست خارجی آمریکا خبر داده، اما کارشناسان معتقدند این طرح با اجاره ۹۹ ساله بخشی از خاک ارمنستان به یک شرکت آمریکایی، زمینه‌ساز حضور نظامی-امنیتی واشنگتن در همسایگی ایران و روسیه است. خبرنگار اقتصادی راه دانا در گزارشی جامع، ابعاد پنهان این کریدور و راهکارهای ایران برای مقابله با آن را بررسی کرده است.
منطقه قفقاز جنوبی در ماه‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین کانون‌های رقابت ژئوپلیتیکی تبدیل شده است. از یک سو، ترانزیت گندم روسیه از مسیر آذربایجان به ارمنستان (با ارسال ۹۷۶ تن در ۱۴ واگن) نشان از عادی‌سازی روابط باکو-ایروان دارد و از سوی دیگر، پروژه کریدور زنگزور با حمایت آمریکا، امنیت ملی ایران را به چالش کشیده است.
ترانزیت روسیه؛ پیامی برای تهران؟
آمارهای رسمی نشان می‌دهد از اکتبر ۲۰۲۵، بیش از ۳۵ هزار تن غلات، ۸ هزار تن کود، ۱۳۳ تن آلومینیوم و ۴۱۴ تن زغال‌سنگ از روسیه از طریق آذربایجان به ارمنستان منتقل شده است.
تحلیلگران معتقدند این حجم از مبادلات، ضمن تقویت محور مسکو-ایروان، به تهران این پیام را می‌دهد که باز شدن گره‌های ترانزیتی منطقه، بدون مشارکت ایران نیز ممکن است؛ امری که کریدور شمال-جنوب را به حاشیه می‌راند.
کریدور ترامپ؛ رویایی که به تعویق افتاد؟
طبق توافق ۱۷ مرداد ۱۴۰۴ میان آمریکا، ارمنستان و جمهوری آذربایجان، بخشی از مسیر زنگزور به مدت ۹۹ سال به یک شرکت آمریکایی واگذار شد. اما نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، اخیراً اعلام کرد که این پروژه در حال حاضر در اولویت سیاست خارجی واشنگتن قرار ندارد.
دکتر محمدعلی بصیری، کارشناس ژئوپلیتیک، تأکید کرد:
«تغییر لحن آمریکا صرفاً تاکتیکی است. هدف نهایی واشنگتن، ایجاد پایگاه نظامی-اقتصادی در همسایگی ایران و روسیه است. اجاره ۹۹ ساله یک مسیر استراتژیک، یعنی کنترل دائمی بر کریدورهای انرژی و ترانزیت منطقه.»
تهدیدات کریدور ترامپ برای ایران
کارشناسان ۵ تهدید کلیدی را برای ایران برشمرده‌اند:
محاصره ژئوپلیتیکی: حضور آمریکا در مرزهای شمال غربی، حلقه محاصره ایران را تکمیل می‌کند.
قطع ارتباط با ارمنستان: ایران دسترسی خود را به اروپا از طریق قفقاز از دست می‌دهد.
تضعیف کریدور شمال-جنوب: رقیب جدید، مزیت رقابتی ایران را کاهش می‌دهد.
اختلال در ترانزیت باکو: آذربایجان با پشتوانه آمریکا، محدودیت‌های جدیدی برای کامیون‌های ایرانی ایجاد خواهد کرد.
الگوبرداری برای جنوب ایران: کارشناسان هشدار می‌دهند که موفقیت این پروژه، پایگاه‌سازی آمریکا در خلیج فارس را تسریع می‌کند.
راهکارهای عملیاتی ایران
دکتر سارا رضایی، پژوهشگر مسائل قفقاز، در یادداشتی به این رسانه ۵ راهبرد پیشنهاد داده است:
اتصال ریلی نخجوان به آذربایجان از طریق خاک ایران (جبهه‌سازی جایگزین)
تعریض و توسعه کریدور ارس برای افزایش ضریب امنیتی ترانزیت ایران
فشار سیاسی-اقتصادی بر ایروان با همراه‌سازی چین و روسیه (دیپلماسی چندجانبه)
امضای قراردادهای بلندمدت ترانزیتی با ترکیه و گرجستان برای خنثی‌سازی پروژه زنگزور
تقویت محور مقاومت در قفقاز با حمایت از گروه‌های دوست در ارمنستان و نخجوان
هشدار پایانی:
اگر ایران امروز برای مقابله با کریدور ترامپ اقدام نکند، فردا باید شاهد پایگاه‌سازی آمریکا در فاصله ۵۰ کیلومتری مرزهای خود باشد؛ سناریویی که امنیت ملی و منافع استراتژیک کشور را برای دهه‌ها تحت تأثیر قرار خواهد داد.
جمع‌بندی تحلیلی دانا:
قفقاز به کانون رقابت آمریکا، روسیه و ایران تبدیل شده است
کریدور زنگزور، پروژه‌ای اقتصادی با اهداف نظامی-امنیتی است
ایران باید با دیپلماسی فعال و اقدامات زیرساختی، این تهدید را خنثی کند
همراه‌سازی چین و روسیه، کلید شکست طرح‌های آمریکایی در منطقه است
ارسال دیدگاه