کنده دایه یا تنه پرستار؛ از مرگ یک درخت تا تولد یک جنگل جدید+ اینفوگرافیک

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ وقتی یک شاخه یا تنه درخت روی زمین می افتد، روندی طولانی، مهم و البته علمی در طبیعت آغاز می شود. چوب مرده فقط یک تکه چوب پوسیده نیست؛ بلکه به مرور به منبع غذا، پناهگاه و در نهایت بخشی از خاک جنگل تبدیل می شود. این فرایند ممکن است سال ها یا حتی دهه ها طول بکشد.

(زمان بندی این مراحل ثابت و قطعی نیست و بسته به نوع چوب، رطوبت، دما و شرایط محیطی ممکن است روند تجزیه سریع تر یا کندتر انجام شود.)

قارچ ها اولین موجوداتی هستند که معمولا وارد این چرخه می شوند. آن ها با تجزیه لیگنین و سلولز، ساختار سخت چوب را نرم می کنند. بدون قارچ ها، تجزیه چوب در طبیعت بسیار کندتر می شد و جنگل ها پر از بقایای انباشته شده بودند.

پس از نرم شدن چوب، حشرات مختلف مثل سوسک ها و موریانه ها وارد آن می شوند. تونل هایی که این جانوران ایجاد می کنند باعث گردش هوا و نفوذ رطوبت به بخش های داخلی چوب می شود و سرعت تجزیه را افزایش می دهد.

چوب های پوسیده برای بسیاری از جانوران کوچک به پناهگاه تبدیل می شوند. سمندرها، قورباغه ها، عنکبوت ها و حتی بعضی پرندگان از این محیط مرطوب و امن برای زندگی یا شکار استفاده می کنند. بعضی دارکوب ها نیز با خوردن لارو حشرات داخل چوب، به کنترل جمعیت آن ها کمک می کنند.

در جنگل های طبیعی، بخش زیادی از مواد مغذی خاک از طریق تجزیه درختان و شاخه های افتاده تامین می شود. نیتروژن، کربن و مواد معدنی پس از تجزیه دوباره وارد خاک می شوند و به رشد گیاهان جدید کمک می کنند.

تنه پرستار یا کنده دایه:

بعضی تنه های پوسیده می توانند تا بیش از 100 سال در جنگل باقی بمانند. یک تنه درخت افتاده ممکن است هم زمان زیستگاه صدها گونه قارچ، حشره و میکروارگانیسم باشد.

در بسیاری از جنگل ها، نهال درختان جدید روی چوب های پوسیده رشد می کنند. به این تنه ها در انگلیسی Nurse Log گفته می شود. Nurse Log یا «تنه پرستار» یا «کنده دایه» به تنه درختان افتاده و در حال پوسیدگی گفته می شود که به رشد موجودات جدید کمک می کنند. این تنه ها با نگه داشتن رطوبت و مواد مغذی، محیط مناسبی برای جوانه زدن بذرها، رشد قارچ ها و زندگی جانوران کوچک فراهم می کنند. 

همانطور که اشاره شد؛ تنه های پوسیده محیط مناسبی برای رشد هستند چون سطح آن ها نسبت به خاک جنگل رطوبت بیشتری دارد و مواد مغذی فراوانی در اختیار گیاه قرار می دهد. به همین دلیل این تنه ها نقش مهمی در بازسازی طبیعی جنگل دارند. جنگل شناسان به Nurse Log ها «پل زندگی جنگل» می گویند چون مرگ یک درخت، آغاز حیات برای ده ها موجود دیگر می شود.

فرایندهای مکانیکی و بیولوژیکی مختلف به تجزیه لیگنین در درختان افتاده کمک می‌ کنند و در نتیجه جایگاه‌ هایی با اندازه‌ های فزاینده تشکیل می‌ شوند که تمایل دارند با بقایای جنگلی مانند خاک ناشی از سیل‌ های بهاری، سوزن‌ ها، خزه‌ ها، قارچ‌ ها و سایر گیاهان پر شوند. خزه‌ ها همچنین می‌ توانند بیرون یک کنده را بپوشانند و پوسیدگی آن را تسریع کنند و از گونه‌ های دیگر به‌ عنوان محیط ریشه‌ زایی و با حفظ آب حمایت کنند.

حیوانات کوچک مانند سنجاب‌ های مختلف اغلب روی کنده‌ دایه ها نشسته یا خوابیده‌ اند و با آوار غذا و سرگین به بستر اضافه می‌ کنند. پوسیدگی این پوده‌ ها به تشکیل گیاخاک غنی کمک می‌ کند که بستر بذر و شرایط کافی برای جوانه زدن را فراهم می‌ کند.

چوب پوسیده رطوبت را مثل اسفنج نگه می دارد و در دوره های خشک به بقای جانوران کوچک کمک می کند. حدود 30 درصد از گونه های جنگلی در بعضی اکوسیستم ها به چوب مرده وابسته هستند.