سید سینا دُره‌یَتیم، فعال صنعت دارو، در گفت‌وگو با خبرنگار شبکه اطلاع رسانی راه دانا، با اشاره به روند نگران‌کننده مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها در کشور اظهار کرد: آنتی‌بیوتیک‌ها به‌اشتباه در ذهن بسیاری از مردم به‌عنوان داروهایی بی‌خطر جا افتاده‌اند، در حالی که مصرف نادرست آن‌ها می‌تواند آسیب‌های جبران‌ناپذیری هم برای فرد و هم برای جامعه ایجاد کند.
وی گفت: یکی از عوامل مهم رواج مصرف خودسرانه دارو در کشور، دسترسی آسان و ارزان به داروهاست. در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته، دسترسی به آنتی‌بیوتیک‌ها با محدودیت‌های جدی همراه است و یا قیمت آن‌ها به‌گونه‌ای تعیین می‌شود که امکان مصرف بی‌مورد و خودسرانه کاهش یابد. اما در کشور ما در برخی موارد، دارو با هزینه پایین و حتی تحت پوشش بیمه در اختیار بیمار قرار می‌گیرد و همین مسئله زمینه مصرف نابجا را فراهم می‌کند.
این فعال صنعت دارو با اشاره به حذف پوشش بیمه‌ای داروی تزریقی سفازولین در برخی درمانگاه‌ها افزود: در مقطعی، برخی رسانه‌ها با این تیتر که «پوشش بیمه‌ای داروی سرماخوردگی حذف شد» به این تصمیم انتقاد کردند، در حالی که اساساً آنتی‌بیوتیک‌ها داروی سرماخوردگی نیستند. سرماخوردگی در اغلب موارد منشأ ویروسی دارد و تجویز یا مصرف آنتی‌بیوتیک برای آن نه‌تنها کمکی به بهبود بیمار نمی‌کند، بلکه می‌تواند عوارض متعدد و مقاومت دارویی ایجاد کند.
وی ادامه داد: وقتی پوشش بیمه‌ای برای چنین داروهایی در موارد غیرضروری لحاظ می‌شود، عملاً مسیر مصرف بی‌رویه هموار می‌شود. بنابراین سخت‌گیری در سیاست‌های بیمه‌ای برای داروهایی که مصرف خودسرانه بالایی دارند، می‌تواند اقدامی مؤثر در کنترل این معضل باشد.
دره‌یَتیم با بیان اینکه یکی دیگر از عوامل مهم، نبود آگاهی کافی نسبت به عوارض مصرف خودسرانه داروست، تصریح کرد: بخشی از این مسئولیت بر عهده پزشکان و داروسازان است و بخشی نیز بر عهده رسانه‌هاست که باید نسبت به آگاهی‌بخشی عمومی اقدام کنند. جامعه باید بداند مصرف خودسرانه دارو تنها یک انتخاب شخصی نیست، بلکه می‌تواند تبعات گسترده‌ای برای سلامت عمومی داشته باشد.
وی افزود: متأسفانه در سال‌های گذشته فرهنگ نادرستی در زمینه مصرف دارو شکل گرفته که البته در سال‌های اخیر تا حدی رو به بهبود است. افزایش سطح تحصیلات و دسترسی به اطلاعات می‌تواند به اصلاح این فرهنگ کمک کند، اما همچنان نیازمند کار جدی در حوزه آموزش عمومی هستیم.
این فعال صنعت دارو در ادامه با اشاره به باور غلط بی‌خطر بودن مسکن‌ها گفت: بسیاری از مردم تصور می‌کنند داروهای مسکن به‌ویژه آن‌هایی که به‌راحتی در دسترس هستند، عارضه خاصی ندارند. در حالی که مصرف طولانی‌مدت داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی می‌تواند آسیب‌های جدی کبدی و کلیوی ایجاد کند.
وی افزود: این دسته از داروها به دلیل متابولیسم از طریق کبد و دفع از کلیه، در صورت مصرف مداوم می‌توانند زمینه نارسایی کلیوی و آسیب‌های کبدی را فراهم کنند. همچنین با مهار برخی مسیرهای التهابی در بدن، خطر آسیب به دیواره معده و بروز خونریزی‌های گوارشی را افزایش می‌دهند.
دره‌یَتیم ادامه داد: برخی افراد به دلیل دردهای مفصلی یا التهابی، به‌صورت روزانه از مسکن‌ها استفاده می‌کنند و به مرور زمان نوعی وابستگی روانی و حتی فیزیکی نسبت به این داروها پیدا می‌کنند. مطالعات اخیر نیز نشان می‌دهد که خطر بروز نارسایی کلیوی در مصرف‌کنندگان طولانی‌مدت این داروها بیش از برآوردهای گذشته است.
وی در عین حال تأکید کرد: البته نباید به سمت تفریط هم رفت و چنین القا کرد که مسکن‌ها ذاتاً مضر هستند و نباید مصرف شوند. این داروها در جایگاه درست خود، با تجویز پزشک، علاوه بر کاهش درد، با مهار فرآیندهای التهابی به بهبود بیماری کمک می‌کنند. مسئله اصلی، مصرف در جای درست و تحت نظر پزشک است.
این فعال صنعت دارو با اشاره به مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک‌هایی مانند آموکسی‌سیلین، مترونیدازول و آزیترومایسین تصریح کرد: در مورد بسیاری از داروها، مصرف خودسرانه در نهایت به خود فرد آسیب می‌زند، اما در مورد آنتی‌بیوتیک‌ها موضوع فراتر از فرد است و به جامعه مربوط می‌شود.
وی افزود: زمانی که فردی بدون نیاز واقعی و بدون وجود عفونت باکتریایی، آنتی‌بیوتیک مصرف می‌کند، باکتری‌های بدن او در معرض دارو قرار گرفته و به مرور زمان مقاوم می‌شوند. این مقاومت به نسل‌های بعدی باکتری منتقل می‌شود و از طریق همان فرد در سطح جامعه گسترش می‌یابد.
دره‌یَتیم ادامه داد: در چنین شرایطی، حتی افرادی که خودشان مصرف خودسرانه نداشته‌اند نیز ممکن است به عفونت‌هایی مبتلا شوند که به دلیل مقاومت میکروبی، درمان آن‌ها دشوار یا حتی غیرممکن باشد. به همین دلیل، مصرف نادرست آنتی‌بیوتیک‌ها را باید از منظر «حق‌الناس» نیز مورد توجه قرار داد؛ چراکه یک رفتار فردی می‌تواند سلامت جمعی را به خطر بیندازد.
وی در پایان درباره مهم‌ترین توصیه برای پیشگیری از عوارض دارویی گفت: نخستین و مهم‌ترین توصیه به مردم این است که هیچ دارویی را بدون مشورت با پزشک متخصص و متبحر در همان حوزه مصرف نکنند. تشخیص نوع بیماری، ویروسی یا باکتریایی بودن آن و نیاز به دارو، باید بر عهده پزشک باشد. از سوی دیگر، نظام سلامت و دستگاه‌های رگولاتور نیز باید در زمینه سیاست‌گذاری دارویی، به‌ویژه در حوزه پوشش بیمه‌ای داروهای پرمصرف، سخت‌گیرانه‌تر عمل کنند تا مسیر مصرف خودسرانه مسدود شود و از بروز عوارض فردی و بحران‌های جمعی در حوزه مقاومت دارویی پیشگیری شود.
بهزاد مهرکش
ارسال دیدگاه