ماهی کِیلیفیش و کشف اثرات ضدپیری داروهای دیابت روی کلیه

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ در یک ماهی با روند سریع پیری، دارویی که برای دیابت تجویز می‌شود، توانست کلیه‌ها را جوان‌تر و سالم‌تر نگه دارد.

یک ماهی با پیری سریع، فرصتی نادر به دانشمندان می‌دهد تا ببینند کلیه‌ها چگونه پیر می‌شوند و چگونه یک داروی معمول می‌تواند سرعت این روند را کاهش دهد. پژوهشگران دریافتند که مهارکننده‌های SGLT2 که به‌طور گسترده برای درمان دیابت و بیماری قلبی استفاده می‌شوند، ساختار کلیه، شبکه‌های خونی و تولید انرژی را در طول پیری حفظ می‌کنند و هم‌زمان التهاب را کاهش می‌دهند. این نتایج به توضیح این موضوع کمک می‌کند که چرا این داروها در انسان‌ها محافظت از کلیه‌ها و قلب را حتی فراتر از کنترل قند خون فراهم می‌کنند.

به نقل از ساینس‌دیلی، مطالعه‌ای که در مجله Kidney International منتشر شده، نشان می‌دهد که دسته‌ای از داروها به نام مهارکننده‌های SGLT2 می‌توانند از آسیب‌های ناشی از پیری در کلیه‌ها جلوگیری کنند. این پژوهش روی ماهی کِیلیفیش فیروزه‌ای آفریقایی انجام شد که یک مهره‌دار کوچک است که کل طول عمرش تنها چند ماه بوده و به همین دلیل مدل منحصربه‌فردی برای مطالعه پیری محسوب می‌شود. نتایج به روشن شدن فرآیندهای زیستی پشت حفاظت از کلیه و قلب در انسان‌ها کمک می‌کند، اثراتی که فراتر از هدف اولیه کاهش قند خون هستند.

ماهی‌ای که دهه‌ها پیری را در چند ماه بازسازی می‌کند

کِیلیفیش فیروزه‌ای آفریقایی یکی از مهره‌دارانی است که سریع‌ترین کهولت سن را دارد و تنها چهار تا ۶ ماه عمر می‌کند. در این مطالعه، گروه بین‌المللی متشکل از ۱۳ دانشمند از آزمایشگاه زیست‌شناسی MDI، مدرسه پزشکی هانوفر و کالبی کالج، دریافتند که کلیه‌های این ماهی در طول زمان تغییراتی مشابه آنچه در کلیه‌های پیر انسان دیده می‌شود، تجربه می‌کنند.

با پیر شدن ماهی‌ها، کلیه‌ها دچار کاهش رگ‌های خونی ریز، آسیب به سد فیلتراسیون، افزایش التهاب و اختلال در تولید و تنظیم انرژی سلول‌ها شدند. این تغییرات، ویژگی‌های شناخته ‌شده پیر شدن و بیماری کلیه در انسان‌ها هستند.

از آنجا که این فرآیندها در ماهی به سرعت رخ می‌دهند، پژوهشگران می‌توانند کل مسیر پیری کلیه را در مدت کوتاهی مشاهده کنند و درمان‌های احتمالی را بسیار سریع‌تر از حیوانات بلند عمر مانند موش‌ها آزمایش کنند.

نگاهی تازه به یک داروی پرمصرف

پس از تأیید ماهی کِیلیفیش به‌عنوان مدل قابل اعتماد پیری، پژوهشگران توجه خود را به مهارکننده‌های SGLT2 معطوف کردند. این داروها معمولا برای درمان بیماری قلبی ناشی از دیابت و بیماری مزمن کلیه تجویز می‌شوند.

مطالعه نشان داد ماهی‌هایی که داروی SGLT2 دریافت کردند، کلیه‌های سالم‌تری داشتند: شبکه رگ‌های خونی فشرده‌تر، سد فیلتراسیون مقاوم‌تر و تولید انرژی سلولی پایدارتر باقی ماند.

این درمان همچنین ارتباط بین انواع مختلف سلول‌های کلیه را حفظ کرد و فعالیت‌های التهابی مرتبط با سن را در سطح ژنی کاهش داد.

حفظ رگ‌های خونی و انرژی سلولی

در ماهی‌های درمان‌نشده، یکی از شاخص‌ترین نشانه‌های کاهش عملکرد کلیه، کاهش تدریجی رگ‌های خونی ریز بود (vascular rarefaction). با از بین رفتن این رگ‌ها، سلول‌های کلیه به جای تولید انرژی به روش مؤثر میتوکندریایی، بیشتر به سیستم‌های پشتیبان ناکارآمد متکی شدند.

ماهی‌هایی که داروی SGLT2 دریافت کردند، الگوی بسیار متفاوتی نشان دادند. کلیه‌های آن‌ها شبکه رگ‌های سالم‌تری داشت و فعالیت ژنی آن‌ها شبیه به حیوانات جوان‌تر بود. این «الگوهای رونویسی جوانانه» با متابولیسم بهتر انرژی و کاهش التهاب مرتبط بود.

شتاب دادن تحقیقات پیر شدن با کاربرد انسانی

با فشرده کردن دهه‌ها پیری کلیه در تنها چند ماه، این مدل راهی عملی برای ارزیابی اثر درمان‌های موجود و تجربی بر مقاومت اندام‌ها در طول زمان فراهم می‌کند و می‌تواند پژوهشگران را در شناسایی مؤثرترین درمان‌ها پیش از ورود به آزمایش‌های انسانی یاری دهد.

گروه تحقیقاتی قصد دارد مطالعات بعدی را برای بررسی اینکه آیا داروی SGLT2 می‌تواند پس از آسیب‌های مرتبط با سن، بافت کلیه را ترمیم کند، انجام دهد و همچنین بررسی کند که زمان‌بندی و مدت درمان چگونه بر نتایج بلندمدت تأثیر می‌گذارد.