فقدان نگاه راهبردی، جامع و یکپارچه شهری مهمترین دلیل آبگرفتگی ها پس از بارندگی

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از  پایگاه خبری افق انزلی شهرستان بندرانزلی طی بارندگی های اخیر مهرماه سال جاری نه تنها همچنان صدر نشینی خود را در بین پر باران ترین شهرهای کشور حفظ کرد بلکه در بین شهرهای پر باران جهان نیز عنوان نخست را از آن خود کرد. اما همواره در اوایل فصل پاییز این شهر دچار آب گرفتگی هایی شدیدی می شود که مشکلات آن ریشه در سالهای قبل دارد. در همین زمینه گفت گوی خبرنگار افق انزلی را با دکتر آرین مینایی دکتری تخصصی مهندسی شهر سازی و مدرس گروه های آموزشی معماری و شهر سازی بخوانید.

  به نظر شما چه عاملی باعث ایجاد آب گرفتگی معابر شهری پس از بارندگی می شود؟

  آبگرفتگی معابر و عموما مشکلاتی از این قبیل را می توان به دو ساختار کلان, عمومی و مشترک میان اکثر شهرهای کشور و ساختار  خرد و مختص به مورفولوژی و کالبد و مدیریت شهری انزلی تقسیم نمود.

  در دیدگاه کلان عوامل این نوع آبگرفتگی ها چه مسائلی هستند؟

  یک مساله این است که سیر تاریخی رشد شهرهای کشورمان عموما  بی ضابطه و خودرو بوده است و  این موضوع باعث شد که محلات شهرهای ما قبل از اینکه دارای شبکه زیرساختی شوند, به تصرف در می آیند و جمعیت پذیری می کنند. دقت کنید که آب گرفتی عموما در مناطقی است که ابتدا در آن جمعیت شهری ساکن شده, و پس از آن مدیریت شهری ناچار به ایجاد شبکه های زیرساختی از جمله شبکه دفع آبهای سطحی می شود.

از طرفی در ساختار کلان ما تداخل نهادهای اجرایی را نیز پیش روی داریم، مثلا تداخل فعالیتهای آب منطقه ای با شهرداری یکی از مسائلی است که مشکلات بسیاری را ایجاد نموده است. به عنوان مثال حوزه های آبریز درونشهری مانند دریا رودخانه ها و البته حریم آنها نیز در اختیار سازمان آب منطقه ای است, و اشغال این حرایم به سبب این تداخل نهادی عموما صورت می گیرد که خب در هدایت آبهای سطحی بسیار تاثیرگذار است. در این میان در تدوین طرح های جامع و تفصیلی شهری نیز عموما به دلیل اینکه سازمان راه و شهرسازی متولی است همکاری مطلوبی با نهادهای خدمات زیرساختی مثل همین سازمان آب منطقه ای و شهری صورت نمی گیرد, و لذا معمولا طرح های پیشنهادی دفع آبهای سطحی آن, به نوعی فرمالیته و بی مطالعه می باشد. لذا عموما ما شاهد خلا برنامه های یکپارچه در این زمینه هستیم. ضعف مطالعات محیطی نیز در انواع پروژه های عمرانی هم گاه سبب ساز بحران موجود می شود.

به عنوان مثال, مسیر کمربندی انزلی و سدبندی تالاب سبب قطع شدن و پر شدن تمامی مسیل ها و کانالهای طبیعی شد که در ناحیه جنوبی شهر سیلابها را به سمت تالاب هدایت می کرد. اما امروز از انتهای پیلعلی باغ تا انتهای قلم گوده شاهد لوله گذاری حتی یک مسیل نیز نیستیم و لذا این سیلابها با برخورد به مانع کمربندی, مجدد به داخل محلات پشت استادیوم پس زده می شود.

 ساخت و سازهای گسترده چگونه باعث ایجاد آب گرفتگی های شهری می شوند؟

  یکسری ساخت و سازهای بی ضابطه که گاه پروانه میگیرند و  گاه نمی گیرند در حریم دریا، تالاب و رودخانه ها انجام شده است و به دلیل عدم انقطاع میان بناهای ساختمانی راهی برای فرار آب نمی ماند. از طرفی یک بخشی از شهر ما آبگیرهای طبیعی داشته که یا خشک شده اند یا محصور شده اند مانند تالاب گمشده غازیان که به  گنداب تبدیل شده و آبهای سطحی هم راهی به آن ندارند.البته نا گفته نماند که بعضی از این مشکلات به دلیل  رفتارهای بخشی از  مردم است که گاه در این کانالهای انتقال آب سطحی زباله یا نخاله می ریزند و بخشی دیگر نیز در فصل پاییز و  برگهای درختان در کانال آب است.

  چه راهکاری برای مقابله با آبگرفتگی معابر شهری دارید؟

 کفسازی معابر ما از لحاظ متریال, فرم, اجرا کاملا به صورت سنتی انجام می شود. بافت و نوع بندکشی کف سازیهای معابر به گونه ای است که ذره ای از آب باران جذب زمین نمی شود. اتفاقا دو شهرساز مشهور اروپایی به نامهای پرفسور جان لنگ و کریستوفر در بازدیدهایی که در دهه هشتاد داشتند هر دو در خصوص پیاده روسازی معابر شهری این تذکر را دادند. این یک حرف علمی، منطقی و درست بود.

شهرهایی که کوچک هستند و توانایی اجرای پروژه های گران قیمت تونلهای زیر زمینی را ندارند گاه با کمی خلاقیت و توجه به این نکات مشکلاتشان را کاهش می دهند. نوع کف سازی پیاده روهای شهری هیچ روزنه ای برای جذب آب ندارند و عموما آبهای باران بر روی این سطوح باقی می مانند و یا از سطحی به سطحی دیگر انتقال می یابند. همچنین در حد امکان باید بندکشی های پیاده روها را به گونه ای دانه بندی کنیم که امکان زهکشی را پدیدار آورد. البته نمونه ایرانی و جهانی این کار هم وجود دارد.

در هنگام پیاده رو سازی عموما نقشه برداری و کنترل دقیق شیب وجود ندارد، لذا گاه شبکه هدایت آب موجود است،  اما به شیب لازم آن برای هدایت آب سطحی توجه نشده است و این به دلیل عدم انجام عملیات نقشه برداری هنگام اجرای عملیات سنگفرش خیابانی است.

  برنامه ریزی دقیق شهری چه نقشی در پیش گیری از موارد مذکور خواهد داشت؟

  انزلی در ابتدا نیاز به یک طرح یکپارچه و جامع شبکه هدایت آبهای سطحی دارد. این طرح باید توسط مشاوران متخصص و در همکاری نهادهای ذی ربط تهیه گردد.همچنین داده های مکانی به روز شده انواع کانالها و شبکه های آبهای سطحی و فاضلاب, قدمت, حجم انتقال آب, فرسودگیها, و نقاط بحرانخیز شبکه نیز به عنوان پیشنیاز این طرح مورد نیاز است.

اگر مدیریت شهری اقدام به تدوین این طرح و سیستم اطلاعات مکانی مرتبط با آن نماید میتواند  نقط بحرانی را قبل از بارش بارانهای سیل آسا مدلسازی و پیش بینی نماید, لذا در زمانهای مناسب به ترمیم و اصلاح این شبکه و نقاط بحرانخیز بپردازد.

البته باران اخیر در حجمی بسیار شدید بوده است, و به طور قطع نمیتوان اغتشاش ناشی از آن را کنترل نمود. اما با یک نگاه راهبردی و پیش از آغاز اینگونه بحرانها میتوان خسارات این حوادث را فعالیتهای شهری بسیار کاهش داد.

 نقش شبکه های انتقال آب و فاضلاب را در این موضوع چگونه می بینید؟

  بخشی از هدایت و دفع آبهای سطحی سابقا از شبکه های فاضلاب صورت می گرفت و هنوز هم جاهای خاصی در شهر اینگونه می باشد,  اما الان مشکل اینجاست که تمام شبکه های زیر ساختی و فاضلابی به دلیل گسترش بلند مرتبه سازی و تراکم بسیار بالای جمعیتی,که البته حاصل سیاستهای مدیریت شهری هم بوده, به شدت اشباع شده و این شبکه ها به سختی توان انتقال پسابهای خانگی و فاضلاب شهری را دارند. به عنوان مثال شبکه ای که در یک کوچه بن بست سابقا پساب ۵خانوار را انتقال میداد, امروز در همان ابعاد به شبکه فاضلاب  ۵۰خانوار در همان بن بست متصل است. و در نتیجه انتقال آبهای سطحی از طریق آنها عملا ممکن نیست. البته اقدامات خوبی نیز در زمینه ایجاد شبکه های گسترده فاضلاب شهری انجام شده است اما به دلیل کمبود منابع روند این کار در سالهای اخیر به کندی پیش می رود و بسیاری از مناطق شهری در انتظار این هستند که به این شبکه ها متصل شوند.

انتهای پیام/