نظام پارلمانی؛ شاید وقتی دیگر (بخش دوم)

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ یادداشت- احزاب در مشرق زمین الگوی بومی ندارند. احزاب سوسیالیستی تنها وجه مشترک کنش گری حزبی در بین کشورهای شرقی و غربی است. حزب جمهوری اسلامی در ایران به عنوان تنها حزب فراگیر در سال های اول انقلاب اسلامی به دلیل اختلافات درونی رهبران آن نتوانست از خود هویت حزبی مورد انتظار و منحصر بفردی ارایه دهد که نماینده تحزب اسلامی در جهان دوقطبی باشد.

گرچه طرح داشتن حزب واحد فراگیر از همان ابتدا، نظام نوپای اسلامی را با تنگنا و انگ اتهام هایی مانند تمامیت خواهی و خودکامگی نظام های استبدادی مواجه می ساخت اما اگر درست اجرا می شد و مردم همان آموزه های دینی را که از امامان معصوم علیهم السلام در حکومت اسلامی می شناختند در زندگی عملی سیاستمداران انقلابی نیز می دیدند و کار تشکیلاتی و الگوسازی در جامعه به خوبی انجام می شد کارنامه تحزب در آن سال ها ناموفق نمی شد. انحلال حزب جمهوری اسلامی ایران در سال 1366 پایانی بود بر مدل حکومت تک حزبی و حزب فراگیر و اتفاق نامبارکی بود که دوگانه سازی جامعه در آن زمان و دوقطبی شدن مردم در این زمان از پیامدهای آن است.

پوپولیسم قطبی در ایران پدیده ای است که با هواداری حزبی تفاوت اساسی دارد. مردم در اردوگاه اصلاح طلبی و اصول گرایی خیلی فرقی از نظر روش شناسی سیاسی باهم ندارند. اشخاص مرجع افکارشان هستند و به داشتن تحلیل های انقلابی کاری ندارند.اشخاص جای هر تحلیل فردی را گرفته اند و عوام فریبی بیداد می کند، انتخاب درست اصلاً معنا ندارد هرچه اشخاص خاص در این بزنگاه های سیاسی بگویند همان حقیقت است و نیاز به تحقیق و راستی آزمایی ندارد.

نه تنها در سه دهه اخیر، رقابت های دوحزبی در ایران به معنای حرفه ای آن مشاهده نشده بلکه بیشتر به دوئیت قرآنی و حق و باطل خواندن یکدیگر نزدیک شده اند. معنای دیگر این عبارت آن است که آنها در مقاطع خطیری که جامعه بیش از هر زمان به هدایت و انسجام ملی نیاز دارد دیگری را تکفیر می کنند. درحالی که در نظام های دوحزبی، دعوا بر سر اصول نیست بلکه تفاوت در برنامه های کاری است. برای مثال، جمهوری خواهان و دمکرات ها در آمریکا هر دو به جهانی برپایه ارزش های آمریکایی می اندیشند و آن را پیگیری می کنند. درحالی که در انقلاب اسلامی با قرائت های متفاوتی از سوی فعالان سیاسی داخلی مواجه بوده و هستیم که برآیند آنها مثبت نیست. تحزب در ایران بیشتر نقش واگرا و کمتر هم گرا داشته است و گروه های سیاسی خودی با نگاه جهانی دین اسلام، برداشت هایی از عرش تا فرش دارند.

از دوگانه سازی سیاسی تا پوپولیسم قطبی در ایران

پس از شکست تفکر تک حزبی در دهه اول انقلاب اسلامی، در همان سال ها ظهور گروه های سیاسی خلق الساعه به صورت گسترده اتفاق می افتد.سومین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی، آغازی بر سناریوی دوگانه سازی حوزه سیاست در ایران است. اصلاح طلبی و اصول گرایی بدون این که برنامه مشخصی برای رقابت داشته باشند پا به عرصه ای می گذارند که با ماهیت نظام اسلامی در ایران که ام القرای جهان اسلام است اگر نگوییم در تضاد بودند هم آوا نیز نبودند.در سال 1376، تعریفی که از جامعه مدنی برای معرفی اصلاح طلبی ارایه می شود تعریفی دینی است.

"جامعه مدنی ، همان جامعه مدینه النبی است." اصول گرایی نیز خود را با دین مداری یکی می داند و آنچه از این نزاع دینی حاصل می شود گسترش بی ایمانی در جامعه جوان ایرانی است. در انتخابات دوازدهم شاهد پدیده ای به نام پوپولیسم قطبی هستیم.24 میلیون کسانی که به اصلاحات، متصل هستند و 16 میلیون کسانی که به حکومت دینی فکر می کنند و 10 میلیون کسانی که افکار دیگری دارند. این واگرایی را نظام پارلمانی و دولت ائتلافی، بهتر از نظام نیمه ریاستی فعلی می تواند مهار کند.

جریانات حاکم بر کشور به انسان سیاسی در مقایسه با انسان دهه اول انقلاب اسلامی بسیار متفاوت می نگرند.شاخصه انسان انقلابی، داشتن تحلیل های قوی فردی است و باور به این که فرد در سرنوشت جامعه تاثیر دارد و تابع محض اشخاص نیست و با انسان متکثرگرای غربی نیز متفاوت است و به حبل المتین الهی متصل است و درعین تکثر به تعداد انسان های آگاه، وحدت طریق دارد. درحالی که اکنون هر دو قطب سیاسی به اطاعت محض پیروان خود از اشخاص می اندیشند و پوپولیسم قطبی را ترویج می کنند. خودکامگی مدرن رهبران در هر دو قطب سیاسی از پیامدهای این وضعیت است.

من معتقدم برای برون رفت از این وضعیت قطبی باید با نقشه راه "سه گانه سیاست در ایران" از چپ و راست سیاسی فراتر رفته و به "نهضت مستقل ها در ایران" که در انتخابات مجلس دهم با هدف تنظیم روابط قدرت و با پیشتازی صدها رسانه در نواحی و مناطق مختلف کشور اعلام موجودیت کرده و فراگیر شده رجوع شود.

ادامه دارد...