در کودکی با سیم‌های ترمز دوچرخه وسیله موسیقی ساختم/ در حال حاضر "عاشیق"ها علاقه‌ای به "دئییشمه" مستقیم ندارند

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از آناج، تحریریه‌ی خبر آناج در نظر دارد یکشنبه هر هفته گفت‌وگویی با عاشیق های فعال استان آذربایجان‌شرقی به منظور معرفی هنرمندان این حوزه ترتیب دهد، در نخستین گام با عاشیق محمد عبادی «آلیشیق»، رئیس شعبه خانه ایران عاشیقلاری در آذربایجان شرقی و مسئول کارگروه ادبیات و موسیقی عاشیقلار حوزه هنری آذربایجان‌شرقی به گفت‌وگو نشسته‌ایم که متن کامل آن را در ادامه می‌خوانید.

با گفتن واژه‌ی آشیق از عشق غافل می‌شویم/ عاشیق بهترین تعبیر است

آناج: به نظر شما واژه "آشیق" صحیح است یا "عاشق"؟

نظرات مختلفی در زمینه صحیح بودن واژه آشیق یا عاشیق وجود دارد، به نظر من  واژه صحیح "آشیق" است، چرا که این کلمه یک واژه ترکی است، اما "کلمه عاشیق" را هم رد نمی‌کنم، "عاشیق" به دو جهت نامیده شده، به این علت که مراحل عرفانی را پشت سر گذاشته و در عشق حقیقی عاشق خداوند است، از طرفی دیگر در عشق مجازی نیز آشیق یک عاشق است.

در ادبیات "عاشیقی" داستان‌های زیادی وجود دارد، مثل اصلی و کرم، غریب و شاه صنم، عباس و گولگز و قربانی و پری و در اکثر داستان‌ها جنس مؤنث معشوقه و جنس مذکر همان آشیق، عاشق و قهرمان داستان می‌باشد، زمانیکه ما واژه "آشیق" را به کار می‌بریم از وجه عاشقی آشیق چشم پوشی می‌کنیم، به نظر من حرف "ع" را در اول کلمه "آشیق" استفاده کنیم و همچنین در وسط دو حرف "ش" و "ق" حرف "ی" اضافه کنیم تا "عاشیق" خوانده شود، در این صورت هم عرفانی بودن و عاشق حقیقی و مجازی بودن "آشیق" را نشان می‌دهیم، هم قدمت چندین هزار ساله هنر عاشیقی را.

اساتید موسیقی عاشیقی نظرات مختلفی در خصوص ریشه این واژه دارند، برای مثال برخی‌ها بر این عقیده هستند که "آشیق" از مصدر «آشماق» یعنی صعود و پشت سرگذاشتن گرفته شده است. یعنی کسی که تمام مراحل عرفانی و هنر را پشت سر گذاشته، برخی‌ها هم بر این عقیده هستند که واژه "آشیق" از کلمه "یانشاق" گرفته شده است، "یانشاق" به معنای کسی که زیاد آواز می‌خواند و حرف می‌‌زند، البته در حال حاضر معنی این واژه به کسی که زیاد صحبت می‌کند تغییر یافته است، اما در اصل معنای اولی برای این واژه صحیح است. که در دوره‌های مختلف "یانشیق" به "آنشیق" و سپس حرف "ن" حذف شده و تبدیل به کلمه "آشیق" شده است. برخی‌ها هم بر این عقیده هستند که واژه "آشیق" از "آشوق" گرفته شده است و نظرات مختلفی نیز در این زمینه وجود دارند.

آناج: با توجه به اینکه شما مسئول کارگروه ادبیات و موسیقی عاشیقلار حوزه هنری آذربایجان‌شرقی هستید، بفرمایید تاکنون چند برنامه پژوهشی عاشیقلار برگزار شده است؟

تا به حال  15 برنامه پژوهشی عاشیقلار توسط حوزه هنری آذربایجان شرقی برگزار شده که از این تعداد هفت برنامه در سال 94 و هشت برنامه در سال 95 با هدف بزرگداشت مقام فعالان ادبیات و موسیقی عاشیقی اجرا شده است. شانزدهمین اجرا نیز هجدهم اردیبهشت امسال با بزرگداشت مقام عاشیق "حسین ساعی" در سینما انقلاب تبریز رأس ساعت 6 عصر اجرا می‌شود.

بعد از ماه رمضان مجمع عمومی انجمن عاشیقلار برگزار می‌شود

آناج: لطفا به برنامه‌های امسال خود در حوزه ادبیات و موسیقی عاشیقی اشاره کنید؟

امسال با حمایت عاشیق‌ها انجمن فرهنگی هنری عاشیقلار را تاسیس کردیم و در حال حاضر بنده در سمت مدیرعامل این انجمن فعالیت می‌کنم، البته ناگفته نماند که تمام افراد در هیئت مدیره سمت موقت دارند و امید است بعد از ماه رمضان مجمع عمومی برگزار شود تا عاشیق‌ها با آرای خود اقدام به انتخاب مدیرعامل، رئیس و اعضای هیئت مدیره این انجمن کنند.

در این انجمن برنامه‌های مختلفی از جمله اجرای دوره‌های آموزشی، ایجاد کمیته‌ها در بخش‌های مختلف، برگزاری کنسرت‌ها و همچنین در حوزه هنری نیز اجرای برنامه پژوهشی عاشیقلار را ادامه خواهیم داشت.

در کودکی با سیم‌های ترمز دوچرخه وسیله موسیقی ساختم

 آناج: شما از کی به رشته موسیقی عاشیقی علاقه‌مند شدید؟

من از زمانی که به دنیا آمدم عاشق موسیقی عاشیقی شدم به خوبی به یاد می‌آورم زمانیکه سه چهار سال داشتم آهنگ‌های مرتبط با موسیقی عاشیقی را می‌خواندم، در سنین کودکی سیم‌های ترمز دوچرخه را درآورده و در روی یک تخته با میخ وصل می‌کردم و سپس با دست‌هایم می‌نواختم که بعد از مدت‌ها برادر بزرگم عاشیق علی عبادی که یکی از "عاشیق"‌های مشهور کشورمان است، استاد من در این رشته موسیقی شدند.

50 درصد عاشیق را ادبیات تشکیل می‌دهد/ موسیقی عاشیقی فقط خواندن و نواختن نیست

آناج: فعالیت رسمی خود را در این رشته موسیقی از چه سالی شروع کردید؟

به صورت رسمی فعالیت خود را از 14 سالگی شروع کردم، فعالیت در موسیقی عاشیقی را با ادبیات شروع کرده‌ام، موسیقی 25 درصد آواز 25 درصد آن را تشکیل می‌دهد و 50 درصد بقیه ادبیات است، اما مردم موسیقی عاشیقی را در نواختن و خواندن می‌دانند، عاشیق هم اهل ادبیات و اهل موسیقی است، من نخستین شعر خود را در 14 سالگی شروع کردم و در آن زمان عاشیق‌ها اقدام به خواندن اشعار من در مجالس کردند و پس از آن نیز به علت درخواست مکرر دوستان مجری گری در گروه های عاشیق را به عهده گرفتم و در حال حاضر نیز در مراسم‌های عروسی به همراه عاشیق، نوازنده بالابان و قاوال به عنوان مجری در مجالس عروسی فعالیت می‌کنم.

مدتی به عنوان کارشناس ادبی و فولکلور آذربایجان در رادیو تبریز فعالیت داشته‌ام. همچنین ده‌ها جلد کتاب در ادبیات شفاهی و عاشیقی تالیف کرده‌ام.

عاشیق حسین جوان را الگو انتخاب کرده‌ام

آناج: کدام یک از عاشیق‌ها را در زندگی خود الگو قرار داده‌اید؟

استاد من در ادبیات مرحوم استاد شیدا است که با وی در انجمن‌های ادبی آشنا شده بودم و علاوه بر آن با مطالعه خودم به این مرحله رسیدم و بزرگترین استاد من در موسیقی نیز ، برادرم عاشیق علی قاراخانلو است.

من عاشیق حسین جوان را الگوی خود در فعالیت‌های عاشیقی خود انتخاب کرده‌ام، از لحاظ جهان بینی، تفکر، نگرش اجتماعی، صدا و نوازندگی آن استاد فقید را دوست دارم.

عاشیق عزیز شهنازی، رسول قربانی، عبدالعلی نوری نیز در این راه الگوهای من هستند که آنها هم در زمان خودشان فعالیت‌های زیادی انجام داده‌اند.

در حال حاضر "عاشیق"ها علاقه‌ای به "دئییشمه" مستقیم ندارند

آناج: آیا شما همیشه برای «دئییشمه» عاشیقی در مراسم‌‌ها با عاشیق‌‌های دیگر آمادگی دارید؟

در حال حاضر «دئییشمه»‌ها در موسیقی عاشیقی دیگر همانند گذشته جایگاه خود را حفظ نکرده است، دو بار به صورت اتفاقی از من سوال کردند و من جواب سوال‌ها را به خوبی ارائه کردم، یک بار در زنجان از تمام عاشیق‌ها سوالی پرسیدند و من با وجود اینکه جواب سوال را نمی‌دانستم، اما در عرض چند لحظه جواب پرسش به من الهام شد و جواب را بر روی کاغذ نوشته و برای عاشیق‌ها خوانده‌ام و آنها از پاسخ من به سوال خیلی سخت متعجب شدند.

یک بار هم در باکو یکی از آشیق‌ها "قیفیل بند" از عاشیق‌ها پرسید و تمام عاشیق‌ها متعجب شدند، اما من به راحتی جواب تمام سوال‌های آن عاشیق را دادم، در حال حاضر "عاشیق"ها علاقه‌ای به "دئییشمه" مستقیم ندارند و برای انجام این امر دو عاشیق قبل از برگزاری مراسم تمرین کرده و خود را برای "دئییشمه" آماده می‌کنند.

بخشی از فولکلور ما را عاشیق‌ها تشکیل می‌‌دهند

آناج: به نظر شما عاشیق‌‌ها تا چه حدی در فرهنگسازی نقش دارند؟

عاشیق‌‌ها در فرهنگسازی نقش مؤثری دارند، مراسم موسیقی عاشیقی خیلی منظم و مرتب است و همانند دیگر مراسم‌ها احترام حاکم است، عاشیق‌ها می‌توانند در قالب یک شعر ادب و ارکان را به مردم القا می‌کنند، عاشیق‌ها در طول تاریخ فرهنگساز بودند، فولکلور هر کشوری آیینه آن است، بخش اصلی فولکلور (ادبیات شفاهی) ما عاشیق‌ها هستند.

عاشیق‌ها در جامعه نقش بسزایی دارند، چراکه برای خود مخاطبان خاصی دارند، اشعار آن‌ها نصحیت آمیز، عرفانی، مذهبی و وحدت شعر و موسیقی در روحیه انسان‌های تاثیر زیادی دارد، گفته‌های عاشیق‌ها به عنوان الگو برای افراد است و مردم آن‌ها را قبول کرده و به آنها عمل می‌کنند.

به نظر من به روز شدن عاشیق‌ها یکی از اساسی ترین نیازهای این موسیقی به شمار می‌رود، تا هنر خود را بر اساس نیازهای جامعه نشان دهند. 

آناج: به نظر شما حامیان اصلی "عاشیق"ها مردم هستند یا مسئولان؟

در طول تمام تاریخ مردم هر زمان عاشیق‌ها را حمایت کردند، نیاز به حمایت مسئولین بیش از پیش احساس می‌شود، البته خوشبختانه مسئولان توجه ویژه‌ای به این موسیقی دارند و از آن حمایت می‌کنند، عاشیق‌ها می‌توانند جلوی تهاجمات غرب را گرفته و فرهنگ بومی مردم را زنده نگه دارند.

باید نگاه سطحی به موسیقی عاشیق حذف شود

آناج: راهکار شما برای آشنایی بیشتر مردم و ارتباط برقرار کردن آنها با موسیقی عاشیقی چیست؟

در مناطق مختلف شهر، آمفی تئاترها و فرهنگسراهایی وجود دارد که مسئولان می‌توانند جلسات دیدار مردم با عاشیق‌ها را برگزار کنند تا آن قسمت از مردم که آشنایی کافی با موسیقی عاشیقی ندارند و یا تصور اشتباهی از آن دارند و این موسیقی را به معنای واقعی بشناسند و سطحی نگری‌ها و تفکرات اشتباه برطرف شود و بدانند موسیقی عاشیقی، یک هنر باقاعده و اصیلی است و پشت هر شعر و سخن عاشیق، معنا و مفهوم، وزن و اصولی هست و فراتر از موسیقی کوچه و بازاری می‌باشد.

پشت این موسیقی ادبیات غنی و بدیع است و از لحاظ نوع موسیقی هم فقط برای مراسم عروسی و کف زدن نیست، بلکه این موسیقی در ایام قدیم در مراسمات مذهبی و آیینی و نیایش، حماسه ای و .... نیز کاربرد داشته است. اگر مردم با ادبیات و موسیقی عاشیقی آشنایی داشته باشند، می‌توانند از آن لذت ببرد و در غیر صورت شبیه کسی هستند که هیچ آشنایی با بازی فوتبال ندارد و به آن نگاه می‌کند قطعا عجیب خواهد آمد و از آن لذتی نمی‌برد.

گفت‌وگو: از زهرا ناصران